Notes, Tests & AI Tutor for Class 5–12 | CBSE · JEE · NEET | 24x7 Access
Home Schools
Log in Get Started
Subjective Questions

पाठ्यपुस्तकाधारित प्रश्नोत्तर

संयुक्त-व्यञ्जनानि · Class 6 Sanskrit

Practise 84 short and long answer questions on पाठ्यपुस्तकाधारित प्रश्नोत्तर from संयुक्त-व्यञ्जनानि. Try writing your own answer first, then tap the question to compare it with the model answer and read the explanation behind it.

1 पाठ्यांशे ‘द्वयोः बहूनां व्यञ्जन-वर्णानां मेलनेन’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

द्वयोः बहूनां वा व्यञ्जन-वर्णानां मेलनेन संयुक्त-व्यञ्जनानि भवन्ति –

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—द्वयोः बहूनां वा व्यञ्जन-वर्णानां मेलनेन संयुक्त-व्यञ्जनानि भवन्ति –

2 ‘एवं सर्वेषां व्यञ्जनानां सर्वैः’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

एवं सर्वेषां व्यञ्जनानां – सर्वैः व्यञ्जनैः सह मेलनं सम्भभवति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एवं सर्वेषां व्यञ्जनानां – सर्वैः व्यञ्जनैः सह मेलनं सम्भभवति ।

3 पाठात् ‘तेन बहुविधानि संयुक्त-व्यञ्जनानि भवन्ति’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

तेन बहुविधानि संयुक्त-व्यञ्जनानि भवन्ति* – * एतानि संयुक्त-व्यञ्जनानि नवीनाः वर्णाः न सन्ति, अपितु पृथक्-पृथक् संयुक्त-व्यञ्जन-वर्णानां विशिष्टाा लेखन-शैली एव ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तेन बहुविधानि संयुक्त-व्यञ्जनानि भवन्ति* – * एतानि संयुक्त-व्यञ्जनानि नवीनाः वर्णाः न सन्ति, अपितु पृथक्-पृथक् संयुक्त-व्यञ्जन-वर्णानां विशिष्टाा लेखन-शैली एव ।

4 ‘एतानि संयुक्त-व्यञ्जनानि नवीनाः वर्णाः’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

* एतानि संयुक्त-व्यञ्जनानि नवीनाः वर्णाः न सन्ति, अपितु पृथक्-पृथक् संयुक्त-व्यञ्जन-वर्णानां विशिष्टाा लेखन-शैली एव । एतैः सह आगतः स्वरः संयुक्त-व्यञ्जनेषु अन्तर्भूतः नास्ति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—* एतानि संयुक्त-व्यञ्जनानि नवीनाः वर्णाः न सन्ति, अपितु पृथक्-पृथक् संयुक्त-व्यञ्जन-वर्णानां विशिष्टाा लेखन-शैली एव । एतैः सह आगतः स्वरः संयुक्त-व्यञ्जनेषु अन्तर्भूतः नास्ति ।

5 पाठे ‘एतैः आगतः स्वरः संयुक्त-व्यञ्जनेषु’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

एतैः सह आगतः स्वरः संयुक्त-व्यञ्जनेषु अन्तर्भूतः नास्ति । संयुक्त-व्यञ्जनानि अजजः = अ + जज् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एतैः सह आगतः स्वरः संयुक्त-व्यञ्जनेषु अन्तर्भूतः नास्ति । संयुक्त-व्यञ्जनानि अजजः = अ + जज् + अ + ः

6 ‘संयुक्त-व्यञ्जनानि’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

संयुक्त-व्यञ्जनानि अजजः = अ + जज् + अ + ः रामः = . + . + . + . + . हरिः = . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—संयुक्त-व्यञ्जनानि अजजः = अ + जज् + अ + ः रामः = . + . + . + . + . हरिः = . + . + . + . + .

7 पाठ्यपुस्तके ‘अजजः जज्’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

अजजः = अ + जज् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अजजः = अ + जज् + अ + ः

8 ‘रामः’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

रामः = . + . + . + . + . हरिः = . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—रामः = . + . + . + . + . हरिः = . + . + . + . + .

9 पाठस्य आधारेण ‘हरिः’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

हरिः = . + . + . + . + . सीतता = . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—हरिः = . + . + . + . + . सीतता = . + . + . + .

10 ‘सीतता’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

सीतता = . + . + . + . गुरुः = . + . + . + . + . वधूः = . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सीतता = . + . + . + . गुरुः = . + . + . + . + . वधूः = . + . + . + . + .

11 पाठ्यांशे ‘गुरुः’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

गुरुः = . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—गुरुः = . + . + . + . + .

12 ‘वधूः’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

वधूः = . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वधूः = . + . + . + . + .

13 पाठात् ‘षिः’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

षिः = . + . + . + . माततॄणम् = म् + आ + त् +

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—षिः = . + . + . + . माततॄणम् = म् + आ + त् +

14 ‘माततॄणम्’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

माततॄणम् = म् + आ + त् + कॢप्तम् = क् + ऌ + प् + त् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—माततॄणम् = म् + आ + त् + कॢप्तम् = क् + ऌ + प् + त् + अ + म्

15 पाठे ‘कॢप्तम्’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

कॢप्तम् = क् + ऌ + प् + त् + अ + म् ऌकारः = . + . + . + . + . + . एकैकः = . + . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कॢप्तम् = क् + ऌ + प् + त् + अ + म् ऌकारः = . + . + . + . + . + . एकैकः = . + . + . + . + . + .

16 ‘ऌकारः’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

ऌकारः = . + . + . + . + . + . एकैकः = . + . + . + . + . + . औषधम् = . + . + . + . + . + . = व् + आ + क् + य् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ऌकारः = . + . + . + . + . + . एकैकः = . + . + . + . + . + . औषधम् = . + . + . + . + . + . = व् + आ + क् + य् + अ + म्

17 पाठ्यपुस्तके ‘एकैकः’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

एकैकः = . + . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एकैकः = . + . + . + . + . + .

18 ‘औषधम्’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

औषधम् = . + . + . + . + . + . = व् + आ + क् + य् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—औषधम् = . + . + . + . + . + . = व् + आ + क् + य् + अ + म्

19 पाठस्य आधारेण ‘= व् + आ + क् + य् + अ + म्’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

= व् + आ + क् + य् + अ + म् न्य – मूर्धन्यः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= व् + आ + क् + य् + अ + म् न्य – मूर्धन्यः

20 ‘न्य मूर्धन्यः’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

न्य – मूर्धन्यः = ब् + आ + ह् + य् + अ + म् = क् + र् + ई + ड् + आ

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—न्य – मूर्धन्यः = ब् + आ + ह् + य् + अ + म् = क् + र् + ई + ड् + आ

21 पाठ्यांशे ‘= ब् + आ + ह् + य् + अ + म्’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

= ब् + आ + ह् + य् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= ब् + आ + ह् + य् + अ + म्

22 ‘= क् + र् + ई + ड् + आ’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

= क् + र् + ई + ड् + आ

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= क् + र् + ई + ड् + आ

23 पाठात् ‘= द् + र् + अ + ष् + ट् + आ’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

= द् + र् + अ + ष् + ट् + आ = ब् + र् + अ + ह् + म् + अ

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= द् + र् + अ + ष् + ट् + आ = ब् + र् + अ + ह् + म् + अ

24 ‘= ब् + र् + अ + ह् + म् + अ’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

= ब् + र् + अ + ह् + म् + अ ह्म – ब्रह्मचारी

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= ब् + र् + अ + ह् + म् + अ ह्म – ब्रह्मचारी

25 पाठे ‘ह्म ब्रह्मचारी’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

ह्म – ब्रह्मचारी = ध् + व् + अ + न् + इ + ः = व् + अ + र् + ण् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ह्म – ब्रह्मचारी = ध् + व् + अ + न् + इ + ः = व् + अ + र् + ण् + अ + ः

26 ‘= ध् + व् + अ + न् + इ + ः’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

= ध् + व् + अ + न् + इ + ः = व् + अ + र् + ण् + अ + ः = ढ् + अ + क् + क् + आ द्ध – सिद्धार्थः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= ध् + व् + अ + न् + इ + ः = व् + अ + र् + ण् + अ + ः = ढ् + अ + क् + क् + आ द्ध – सिद्धार्थः

27 पाठ्यपुस्तके ‘= व् + अ + र् + ण् + अ + ः’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

= व् + अ + र् + ण् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= व् + अ + र् + ण् + अ + ः

28 ‘= ढ् + अ + क् + क् + आ’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

= ढ् + अ + क् + क् + आ द्ध – सिद्धार्थः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= ढ् + अ + क् + क् + आ द्ध – सिद्धार्थः

29 पाठस्य आधारेण ‘द्ध सिद्धार्थः’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

द्ध – सिद्धार्थः = प् + अ + द् + म् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—द्ध – सिद्धार्थः = प् + अ + द् + म् + अ + म्

30 ‘= प् + अ + द् + म् + अ + म्’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

= प् + अ + द् + म् + अ + म् ङ्क – पङ्कजजम् = . + . + . + . + . + . + . + . ञ्ज – व्यञ्जनम् = . + . + . + . + . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= प् + अ + द् + म् + अ + म् ङ्क – पङ्कजजम् = . + . + . + . + . + . + . + . ञ्ज – व्यञ्जनम् = . + . + . + . + . + . + . + . + .

31 पाठ्यांशे ‘ङ्क पङ्कजजम्’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

ङ्क – पङ्कजजम् = . + . + . + . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ङ्क – पङ्कजजम् = . + . + . + . + . + . + . + .

32 ‘ञ्ज व्यञ्जनम्’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

ञ्ज – व्यञ्जनम् = . + . + . + . + . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ञ्ज – व्यञ्जनम् = . + . + . + . + . + . + . + . + .

33 पाठात् ‘म्भ प्राप्रारम्भः’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

म्भ – प्राप्रारम्भः स्कक – सँस्कर्ताा

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—म्भ – प्राप्रारम्भः स्कक – सँस्कर्ताा

34 ‘स्कक सँस्कर्ताा’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

स्कक – सँस्कर्ताा = स् + अँ + स् + क् + अ + र् + त् + आ

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्कक – सँस्कर्ताा = स् + अँ + स् + क् + अ + र् + त् + आ

35 पाठे ‘= स् + अँ + स् + क् + अ + र् + त् +’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

= स् + अँ + स् + क् + अ + र् + त् + आ स्कक – काँस्काकान् = . + . + . + . + . + . स्मिँ – कस्मिँश्चिद् = . + . + . + . + . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= स् + अँ + स् + क् + अ + र् + त् + आ स्कक – काँस्काकान् = . + . + . + . + . + . स्मिँ – कस्मिँश्चिद् = . + . + . + . + . + . + . + . + .

36 ‘स्कक काँस्काकान्’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

स्कक – काँस्काकान् = . + . + . + . + . + . स्मिँ – कस्मिँश्चिद् = . + . + . + . + . + . + . + . + . = स् + अ + ं + य् + अ + म् + अ + ः = द् + उ + ः + ख् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्कक – काँस्काकान् = . + . + . + . + . + . स्मिँ – कस्मिँश्चिद् = . + . + . + . + . + . + . + . + . = स् + अ + ं + य् + अ + म् + अ + ः = द् + उ + ः + ख् + अ + म्

37 पाठ्यपुस्तके ‘स्मिँ कस्मिँश्चिद्’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

स्मिँ – कस्मिँश्चिद् = . + . + . + . + . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्मिँ – कस्मिँश्चिद् = . + . + . + . + . + . + . + . + .

38 ‘= स् + अ + ं + य् + अ + म् + अ + ः’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

= स् + अ + ं + य् + अ + म् + अ + ः = द् + उ + ः + ख् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= स् + अ + ं + य् + अ + म् + अ + ः = द् + उ + ः + ख् + अ + म्

39 पाठस्य आधारेण ‘= द् + उ + ः + ख् + अ + म्’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

= द् + उ + ः + ख् + अ + म् ःक – प्रातःकालः = . + . + . + . + . + . + . + . + . + . + .

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= द् + उ + ः + ख् + अ + म् ःक – प्रातःकालः = . + . + . + . + . + . + . + . + . + . + .

40 ‘प्रातःकालः’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

ःक – प्रातःकालः = . + . + . + . + . + . + . + . + . + . + . न्द्र – इन्द्रः = इ + न् + द् + र् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ःक – प्रातःकालः = . + . + . + . + . + . + . + . + . + . + . न्द्र – इन्द्रः = इ + न् + द् + र् + अ + ः

41 ‘= इ + न् + द् + र् + अ + ः’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

= इ + न् + द् + र् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= इ + न् + द् + र् + अ + ः

42 पाठात् ‘= द् + आ + श् + अ + र् + अ + थ् + इ’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

= द् + आ + श् + अ + र् + अ + थ् + इ + ः . = ह् + इ + म् + आ + ल् + अ + य् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= द् + आ + श् + अ + र् + अ + थ् + इ + ः . = ह् + इ + म् + आ + ल् + अ + य् + अ + ः

43 ‘. = ह् + इ + म् + आ + ल् + अ + य् +’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

. = ह् + इ + म् + आ + ल् + अ + य् + अ + ः + ष् + ण् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = ह् + इ + म् + आ + ल् + अ + य् + अ + ः + ष् + ण् + अ + ः

44 पाठे ‘+ ष् + ण् + अ + ः’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

+ ष् + ण् + अ + ः . = न् + अ + र् + ए + न् + द् + र् + अ + ः . = म् + अ + ञ् + ज् + उ + ल् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—+ ष् + ण् + अ + ः . = न् + अ + र् + ए + न् + द् + र् + अ + ः . = म् + अ + ञ् + ज् + उ + ल् + अ + ः

45 ‘. = न् + अ + र् + ए + न् + द् + र् ’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

. = न् + अ + र् + ए + न् + द् + र् + अ + ः . = म् + अ + ञ् + ज् + उ + ल् + अ + ः . = प् + उ + ष् + क् + अ + र् + अ + ः . = क् + उ + क् + क् + उ + ट् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = न् + अ + र् + ए + न् + द् + र् + अ + ः . = म् + अ + ञ् + ज् + उ + ल् + अ + ः . = प् + उ + ष् + क् + अ + र् + अ + ः . = क् + उ + क् + क् + उ + ट् + अ + ः

46 पाठ्यपुस्तके ‘. = म् + अ + ञ् + ज् + उ + ल् + अ +’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

. = म् + अ + ञ् + ज् + उ + ल् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = म् + अ + ञ् + ज् + उ + ल् + अ + ः

47 ‘. = प् + उ + ष् + क् + अ + र् + अ +’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

. = प् + उ + ष् + क् + अ + र् + अ + ः . = क् + उ + क् + क् + उ + ट् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = प् + उ + ष् + क् + अ + र् + अ + ः . = क् + उ + क् + क् + उ + ट् + अ + ः

48 पाठस्य आधारेण ‘. = क् + उ + क् + क् + उ + ट् + अ +’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

. = क् + उ + क् + क् + उ + ट् + अ + ः . = स् + व् + अ + स् + त् + इ + क् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = क् + उ + क् + क् + उ + ट् + अ + ः . = स् + व् + अ + स् + त् + इ + क् + अ + ः

49 ‘. = स् + व् + अ + स् + त् + इ + क् ’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

. = स् + व् + अ + स् + त् + इ + क् + अ + ः . = श् + इ + क् + ष् + अ + क् + अ + ः . = स् + अ + ङ् + ग् + अ + ण् + अ + क् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = स् + व् + अ + स् + त् + इ + क् + अ + ः . = श् + इ + क् + ष् + अ + क् + अ + ः . = स् + अ + ङ् + ग् + अ + ण् + अ + क् + अ + म्

50 पाठ्यांशे ‘. = श् + इ + क् + ष् + अ + क् + अ +’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

. = श् + इ + क् + ष् + अ + क् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = श् + इ + क् + ष् + अ + क् + अ + ः

51 ‘. = स् + अ + ङ् + ग् + अ + ण् + अ +’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

. = स् + अ + ङ् + ग् + अ + ण् + अ + क् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = स् + अ + ङ् + ग् + अ + ण् + अ + क् + अ + म्

52 पाठात् ‘. = क् + अ + न् + द् + उ + क् + अ +’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

. = क् + अ + न् + द् + उ + क् + अ + ः . = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = क् + अ + न् + द् + उ + क् + अ + ः . = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म्

53 ‘. = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ ’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

. = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म् . = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म् . = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म्

54 पाठे ‘. = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य्’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

. = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म् न्त्र – मन्त्री ष्ट्र – राष्ट्रम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—. = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म् न्त्र – मन्त्री ष्ट्र – राष्ट्रम्

55 ‘न्त्र मन्त्री’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

न्त्र – मन्त्री ष्ट्र – राष्ट्रम् ण्ठ्य्य – कण्ठ्यः = क् + अ + ण् + ठ् + य् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—न्त्र – मन्त्री ष्ट्र – राष्ट्रम् ण्ठ्य्य – कण्ठ्यः = क् + अ + ण् + ठ् + य् + अ + ः

56 ‘ण्ठ्य्य कण्ठ्यः’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

ण्ठ्य्य – कण्ठ्यः = क् + अ + ण् + ठ् + य् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ण्ठ्य्य – कण्ठ्यः = क् + अ + ण् + ठ् + य् + अ + ः

57 पाठस्य आधारेण ‘= क् + अ + ण् + ठ् + य् + अ + ः’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

= क् + अ + ण् + ठ् + य् + अ + ः न्त्य – दन्त्यः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= क् + अ + ण् + ठ् + य् + अ + ः न्त्य – दन्त्यः

58 ‘न्त्य दन्त्यः’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

न्त्य – दन्त्यः = . + . + . + . + . + . + .तत ्स्य – मतत्स्यः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—न्त्य – दन्त्यः = . + . + . + . + . + . + .तत ्स्य – मतत्स्यः

59 पाठ्यांशे ‘= . + . + . + . + . + . + .तत’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

= . + . + . + . + . + . + .तत

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= . + . + . + . + . + . + .तत

60 पाठात् ‘ष्ठ्य्य ओष्ठ्यः’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

ष्ठ्य्य – ओष्ठ्यः न्ध्य – सन्ध्यक्षरम् = स् + अ + न् + ध् + य् + अ + क् + ष् + अ + र् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ष्ठ्य्य – ओष्ठ्यः न्ध्य – सन्ध्यक्षरम् = स् + अ + न् + ध् + य् + अ + क् + ष् + अ + र् + अ + म्

61 ‘न्ध्य सन्ध्यक्षरम्’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

न्ध्य – सन्ध्यक्षरम् = स् + अ + न् + ध् + य् + अ + क् + ष् + अ + र् + अ + म् ंस्कक – संस्कृतम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—न्ध्य – सन्ध्यक्षरम् = स् + अ + न् + ध् + य् + अ + क् + ष् + अ + र् + अ + म् ंस्कक – संस्कृतम्

62 पाठे ‘ंस्कक संस्कृतम्’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

ंस्कक – संस्कृतम् ष् ट्यर् – धाष् ट्यर् म् = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ंस्कक – संस्कृतम् ष् ट्यर् – धाष् ट्यर् म् = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म्

63 ‘ट्यर् धाष् ट्यर्’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

ष् ट्यर् – धाष् ट्यर् म् = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म् र्त्स्न्य – कार्त्स्न्यम् = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म् माततृभभाषया अर्थं लिखन्तुतु

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ष् ट्यर् – धाष् ट्यर् म् = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म् र्त्स्न्य – कार्त्स्न्यम् = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म् माततृभभाषया अर्थं लिखन्तुतु

64 पाठ्यपुस्तके ‘= ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + ’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

= ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—= ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म्

65 ‘र्त्स्न्य कार्त्स्न्यम्’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

र्त्स्न्य – कार्त्स्न्यम् = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म् माततृभभाषया अर्थं लिखन्तुतु

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—र्त्स्न्य – कार्त्स्न्यम् = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म् माततृभभाषया अर्थं लिखन्तुतु

66 पाठस्य आधारेण ‘माततृभभाषया अर्थं लिखन्तुतु’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

माततृभभाषया अर्थं लिखन्तुतु स्वीवीकरणं / धारणम् स्वीवीकार करना /

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—माततृभभाषया अर्थं लिखन्तुतु स्वीवीकरणं / धारणम् स्वीवीकार करना /

67 ‘स्वीवीकरणं धारणम् स्वीवीकार करना’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

स्वीवीकरणं / धारणम् स्वीवीकार करना / / इन््द्रस्य आयुधम् /

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्वीवीकरणं / धारणम् स्वीवीकार करना / / इन््द्रस्य आयुधम् /

68 पाठात् ‘इन््द्र शस्त्र’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

इन््द्र का शस्त्र / /

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—इन््द्र का शस्त्र / /

69 पाठे ‘सृष्टेः पूज्याः’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

सृष्टेः पूज्याः पूजजनीय शक्तियाँ एवं विभूतितियाँ

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सृष्टेः पूज्याः पूजजनीय शक्तियाँ एवं विभूतितियाँ

70 ‘पूजजनीय शक्तियाँ’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

पूजजनीय शक्तियाँ एवं विभूतितियाँ

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पूजजनीय शक्तियाँ एवं विभूतितियाँ

71 पाठस्य आधारेण ‘ ’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

विद्याा-संयम-व्रती विद्याा व संयम

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्— विद्याा-संयम-व्रती विद्याा व संयम

72 ‘विद्याा-संयम-व्रती विद्याा संयम’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

विद्याा-संयम-व्रती विद्याा व संयम जह्नोः ऋषेः पुत्री –

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—विद्याा-संयम-व्रती विद्याा व संयम जह्नोः ऋषेः पुत्री –

73 पाठात् ‘ढोल डंका नगाड़ाा ’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

ढोल, डंका, नगाड़ाा /

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ढोल, डंका, नगाड़ाा /

74 पाठे ‘वर्णों मेल’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

दो वर्णों का मेल वयं शब्दार्थान् जजानीमः यः संस्काकारं करोतिति संस्काकार करने

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—दो वर्णों का मेल वयं शब्दार्थान् जजानीमः यः संस्काकारं करोतिति संस्काकार करने

75 ‘वयं शब्दार्थान् जजानीमः’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

वयं शब्दार्थान् जजानीमः यः संस्काकारं करोतिति संस्काकार करने कस्मिँश्चिद्कुत्रचिद् कहीं पर / किसी में

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वयं शब्दार्थान् जजानीमः यः संस्काकारं करोतिति संस्काकार करने कस्मिँश्चिद्कुत्रचिद् कहीं पर / किसी में

76 पाठ्यपुस्तके ‘संस्काकारं करोतिति संस्काकार करने’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

यः संस्काकारं करोतिति संस्काकार करने

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यः संस्काकारं करोतिति संस्काकार करने

77 ‘कस्मिँश्चिद्कुत्रचिद्’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

कस्मिँश्चिद्कुत्रचिद् कहीं पर / किसी में

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कस्मिँश्चिद्कुत्रचिद् कहीं पर / किसी में

78 पाठस्य आधारेण ‘कहीं किसी में ’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

कहीं पर / किसी में आत्मामानुशासनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कहीं पर / किसी में आत्मामानुशासनम्

79 ‘आत्मामानुशासनम्’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

आत्मामानुशासनम् आत्मम-नियन्त्रण परस्पर-सम्भाषणम् सौहार्दपूर्ण चर्चाा

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—आत्मामानुशासनम् आत्मम-नियन्त्रण परस्पर-सम्भाषणम् सौहार्दपूर्ण चर्चाा

80 ‘परस्पर-सम्भाषणम् सौहार्दपूर्ण चर्चाा’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

परस्पर-सम्भाषणम् सौहार्दपूर्ण चर्चाा

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—परस्पर-सम्भाषणम् सौहार्दपूर्ण चर्चाा

81 ‘ ’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

/ सङ्गणकम्सङ्गणक-यन्त्रम् परियोजजनाकार्यम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्— / सङ्गणकम्सङ्गणक-यन्त्रम् परियोजजनाकार्यम्

82 ‘सङ्गणकम्सङ्गणक-यन्त्रम्’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

सङ्गणकम्सङ्गणक-यन्त्रम् परियोजजनाकार्यम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सङ्गणकम्सङ्गणक-यन्त्रम् परियोजजनाकार्यम्

83 पाठस्य आधारेण ‘परियोजजनाकार्यम्’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

परियोजजनाकार्यम् प्रथम-पाठद्वयं विहाय अस्मिन् पुस्ततके आगततानां दशानां संयुक्त-व्यञ्जन-पदानां संग्रहणं कुर्वन्तुतु ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—परियोजजनाकार्यम् प्रथम-पाठद्वयं विहाय अस्मिन् पुस्ततके आगततानां दशानां संयुक्त-व्यञ्जन-पदानां संग्रहणं कुर्वन्तुतु ।

84 ‘प्रथम-पाठद्वयं विहाय अस्मिन् पुस्ततके’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

प्रथम-पाठद्वयं विहाय अस्मिन् पुस्ततके आगततानां दशानां संयुक्त-व्यञ्जन-पदानां संग्रहणं कुर्वन्तुतु । ेषां वर्ण-वियोगम् अपि कुर्वन्तुतु । व् + + क् + ष् + अ + ः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—प्रथम-पाठद्वयं विहाय अस्मिन् पुस्ततके आगततानां दशानां संयुक्त-व्यञ्जन-पदानां संग्रहणं कुर्वन्तुतु । ेषां वर्ण-वियोगम् अपि कुर्वन्तुतु । व् + + क् + ष् + अ + ः

Other subjects in Class 6