पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि · Class 6 Sanskrit
Practise 95 short and long answer questions on पाठ्यपुस्तकाधारित प्रश्नोत्तर from पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि. Try writing your own answer first, then tap the question to compare it with the model answer and read the explanation behind it.
स्फोरकपत्रााणि सन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्फोरकपत्रााणि सन्ति ।
एतानि सुभाषितानि सन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एतानि सुभाषितानि सन्ति ।
सुन्दरवचनानि एव सुभाषितानि भवन्ति । अस्मामाकं कृते उत्तमकार्यार्थं प्रेेरणां यच्छन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सुन्दरवचनानि एव सुभाषितानि भवन्ति । अस्मामाकं कृते उत्तमकार्यार्थं प्रेेरणां यच्छन्ति ।
अस्मामाकं कृते उत्तमकार्यार्थं प्रेेरणां यच्छन्ति । एतानि स्फोरकपत्रााणि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अस्मामाकं कृते उत्तमकार्यार्थं प्रेेरणां यच्छन्ति । एतानि स्फोरकपत्रााणि
एतानि स्फोरकपत्रााणि भित्तौ स्थाापयन्तु । तदनन्तरं स्वयम् एव
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एतानि स्फोरकपत्रााणि भित्तौ स्थाापयन्तु । तदनन्तरं स्वयम् एव
भित्तौ स्थाापयन्तु । तदनन्तरं स्वयम् एव सुन्दरं चित्रम् अस्ति । श्लोोकाः अपि सन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भित्तौ स्थाापयन्तु । तदनन्तरं स्वयम् एव सुन्दरं चित्रम् अस्ति । श्लोोकाः अपि सन्ति ।
सुन्दरं चित्रम् अस्ति । श्लोोकाः अपि सन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सुन्दरं चित्रम् अस्ति । श्लोोकाः अपि सन्ति ।
श्लोोकाः अपि सन्ति । सुभाषितानि पठामः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—श्लोोकाः अपि सन्ति । सुभाषितानि पठामः ।
सुभाषितानि पठामः । पृथिव्यां त्रीणि रत् नानि पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सुभाषितानि पठामः । पृथिव्यां त्रीणि रत् नानि पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि
पृथिव्यां त्रीणि रत् नानि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पृथिव्यां त्रीणि रत् नानि
पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि
पदच्छेदः – पृथिव्यायाम् त्रीणि रत्नानि जलम् अन्नम् सुभाषितम् मूढैः पाषाण-खण्डेषु
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पदच्छेदः – पृथिव्यायाम् त्रीणि रत्नानि जलम् अन्नम् सुभाषितम् मूढैः पाषाण-खण्डेषु
अन्नम् सुभाषितम् मूढैः पाषाण-खण्डेषु रत्न-संज्ञा विधीयते
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्नम् सुभाषितम् मूढैः पाषाण-खण्डेषु रत्न-संज्ञा विधीयते
रत्न-संज्ञा विधीयते अन्वयः – पृथिव्यां जलम् अन्नं सुभाषितम् (इति) त्रीणि रत्नानि (सन्ति) ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—रत्न-संज्ञा विधीयते अन्वयः – पृथिव्यां जलम् अन्नं सुभाषितम् (इति) त्रीणि रत्नानि (सन्ति) ।
अन्वयः – पृथिव्यां जलम् अन्नं सुभाषितम् (इति) त्रीणि रत्नानि (सन्ति) । मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा विधीयते
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्वयः – पृथिव्यां जलम् अन्नं सुभाषितम् (इति) त्रीणि रत्नानि (सन्ति) । मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा विधीयते
त्रीणि रत्नानि (सन्ति) ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—त्रीणि रत्नानि (सन्ति) ।
मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा विधीयते
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा विधीयते
रत्नसंज्ञा विधीयते भावार्थः – पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि सन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—रत्नसंज्ञा विधीयते भावार्थः – पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि सन्ति ।
भावार्थः – पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि सन्ति । रत्नानि जलम् अन्नं सुभाषितं च भवन्ति । किन्तु मूर्खजनाः तु पाषाणखण्डान् रत्नानि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भावार्थः – पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि सन्ति । रत्नानि जलम् अन्नं सुभाषितं च भवन्ति । किन्तु मूर्खजनाः तु पाषाणखण्डान् रत्नानि
रत्नानि जलम् अन्नं सुभाषितं च भवन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—रत्नानि जलम् अन्नं सुभाषितं च भवन्ति ।
किन्तु मूर्खजनाः तु पाषाणखण्डान् रत्नानि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—किन्तु मूर्खजनाः तु पाषाणखण्डान् रत्नानि
पदच्छेदः – अयम् निजः परः वा इति गणना लघुचेतसाम् उददारचरितानाम् तु वसुधा एव कुटुम्बकम् ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पदच्छेदः – अयम् निजः परः वा इति गणना लघुचेतसाम् उददारचरितानाम् तु वसुधा एव कुटुम्बकम् ।
उददारचरितानाम् तु वसुधा एव कुटुम्बकम् । अन्वयः – अयं निजः परः वा इति गणना लघुचेतसां (जनानां
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उददारचरितानाम् तु वसुधा एव कुटुम्बकम् । अन्वयः – अयं निजः परः वा इति गणना लघुचेतसां (जनानां
अन्वयः – अयं निजः परः वा इति गणना लघुचेतसां (जनानां उददारचरितानां (जनानां) तु वसुधा एव कुटुम्बकम् भावार्थः – एषः स्वजनः अस्ति, एषः च परः जनः अस्ति इति
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्वयः – अयं निजः परः वा इति गणना लघुचेतसां (जनानां उददारचरितानां (जनानां) तु वसुधा एव कुटुम्बकम् भावार्थः – एषः स्वजनः अस्ति, एषः च परः जनः अस्ति इति
उददारचरितानां (जनानां) तु वसुधा एव कुटुम्बकम् भावार्थः – एषः स्वजनः अस्ति, एषः च परः जनः अस्ति इति एतादृशं चिन्तनं तु सङ्कुचितभावयुक्तानां जनानां भवति । येषाम् उददारस्वभावः अस्ति तेषां कृते तु सम्पूर्णा पृथ्वी एव
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उददारचरितानां (जनानां) तु वसुधा एव कुटुम्बकम् भावार्थः – एषः स्वजनः अस्ति, एषः च परः जनः अस्ति इति एतादृशं चिन्तनं तु सङ्कुचितभावयुक्तानां जनानां भवति । येषाम् उददारस्वभावः अस्ति तेषां कृते तु सम्पूर्णा पृथ्वी एव
भावार्थः – एषः स्वजनः अस्ति, एषः च परः जनः अस्ति इति
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भावार्थः – एषः स्वजनः अस्ति, एषः च परः जनः अस्ति इति
एतादृशं चिन्तनं तु सङ्कुचितभावयुक्तानां जनानां भवति । येषाम् उददारस्वभावः अस्ति तेषां कृते तु सम्पूर्णा पृथ्वी एव
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एतादृशं चिन्तनं तु सङ्कुचितभावयुक्तानां जनानां भवति । येषाम् उददारस्वभावः अस्ति तेषां कृते तु सम्पूर्णा पृथ्वी एव
येषाम् उददारस्वभावः अस्ति तेषां कृते तु सम्पूर्णा पृथ्वी एव सर्वे जनाः मम परिवारस्य सददस्याः सन्ति
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—येषाम् उददारस्वभावः अस्ति तेषां कृते तु सम्पूर्णा पृथ्वी एव सर्वे जनाः मम परिवारस्य सददस्याः सन्ति
सर्वे जनाः मम परिवारस्य सददस्याः सन्ति इति ते चिन्तयन्ति । पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नंं सुभाषितम् ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सर्वे जनाः मम परिवारस्य सददस्याः सन्ति इति ते चिन्तयन्ति । पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नंं सुभाषितम् ।
पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नंं सुभाषितम् ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नंं सुभाषितम् ।
मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंंज्ञाा विधीयते ।। अयंं निजः परो वेति गणना लघुचेेतसाम् ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंंज्ञाा विधीयते ।। अयंं निजः परो वेति गणना लघुचेेतसाम् ।
अयंं निजः परो वेति गणना लघुचेेतसाम् । उदारचरितानांं तु वसुधैव कुटुम्बकम् ।।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अयंं निजः परो वेति गणना लघुचेेतसाम् । उदारचरितानांं तु वसुधैव कुटुम्बकम् ।।
उदारचरितानांं तु वसुधैव कुटुम्बकम् ।। पदच्छेदः – उद्यमेन हि सिदद ्ध्यन्ति कार्याणि न मनोोरथैः
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उदारचरितानांं तु वसुधैव कुटुम्बकम् ।। पदच्छेदः – उद्यमेन हि सिदद ्ध्यन्ति कार्याणि न मनोोरथैः
पदच्छेदः – उद्यमेन हि सिदद ्ध्यन्ति कार्याणि न मनोोरथैः न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः । अन्वयः – कार्याणि उद्यमेन हि सिदद
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पदच्छेदः – उद्यमेन हि सिदद ्ध्यन्ति कार्याणि न मनोोरथैः न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः । अन्वयः – कार्याणि उद्यमेन हि सिदद
्ध्यन्ति कार्याणि न मनोोरथैः
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—्ध्यन्ति कार्याणि न मनोोरथैः
न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः । अन्वयः – कार्याणि उद्यमेन हि सिदद
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः । अन्वयः – कार्याणि उद्यमेन हि सिदद
अन्वयः – कार्याणि उद्यमेन हि सिदद ्ध्यन्ति मनोोरथैः न
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्वयः – कार्याणि उद्यमेन हि सिदद ्ध्यन्ति मनोोरथैः न
्ध्यन्ति मनोोरथैः न (सिदद्ध्यन्ति) । (यथा) मृगाः (स्वयं) सुप्तस्य सिंहस्य
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—्ध्यन्ति मनोोरथैः न (सिदद्ध्यन्ति) । (यथा) मृगाः (स्वयं) सुप्तस्य सिंहस्य
(यथा) मृगाः (स्वयं) सुप्तस्य सिंहस्य
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(यथा) मृगाः (स्वयं) सुप्तस्य सिंहस्य
मुखे न प्रविशन्ति । पदच्छेदः – अभिवादनशीलस्य नित्यम् वृद्धोोपसेविनः चत्वावारि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मुखे न प्रविशन्ति । पदच्छेदः – अभिवादनशीलस्य नित्यम् वृद्धोोपसेविनः चत्वावारि
पदच्छेदः – अभिवादनशीलस्य नित्यम् वृद्धोोपसेविनः चत्वावारि तस्य वर्धन्ते आयुः विद्या य
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पदच्छेदः – अभिवादनशीलस्य नित्यम् वृद्धोोपसेविनः चत्वावारि तस्य वर्धन्ते आयुः विद्या य
तस्य वर्धन्ते आयुः विद्या य अन्वयः – तस्य नित्यम् अभिवादनशीलस्य वृद्धोोपसेविनः आयुः विद्या यशः बलम् (च इति) चत्वावारि वर्धन्ते ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तस्य वर्धन्ते आयुः विद्या य अन्वयः – तस्य नित्यम् अभिवादनशीलस्य वृद्धोोपसेविनः आयुः विद्या यशः बलम् (च इति) चत्वावारि वर्धन्ते ।
अन्वयः – तस्य नित्यम् अभिवादनशीलस्य वृद्धोोपसेविनः आयुः विद्या यशः बलम् (च इति) चत्वावारि वर्धन्ते । भावार्थः – यः जनः सर्वददा वृद्धानां ज्येेष्ठानां च सेेवां सम्मानं च करोति, तथा च यः तान् सविनयं प्रणमति, तस्य जनस्य
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्वयः – तस्य नित्यम् अभिवादनशीलस्य वृद्धोोपसेविनः आयुः विद्या यशः बलम् (च इति) चत्वावारि वर्धन्ते । भावार्थः – यः जनः सर्वददा वृद्धानां ज्येेष्ठानां च सेेवां सम्मानं च करोति, तथा च यः तान् सविनयं प्रणमति, तस्य जनस्य
विद्या यशः बलम् (च इति) चत्वावारि वर्धन्ते ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—विद्या यशः बलम् (च इति) चत्वावारि वर्धन्ते ।
भावार्थः – यः जनः सर्वददा वृद्धानां ज्येेष्ठानां च सेेवां सम्मानं च करोति, तथा च यः तान् सविनयं प्रणमति, तस्य जनस्य
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भावार्थः – यः जनः सर्वददा वृद्धानां ज्येेष्ठानां च सेेवां सम्मानं च करोति, तथा च यः तान् सविनयं प्रणमति, तस्य जनस्य
करोति, तथा च यः तान् सविनयं प्रणमति, तस्य जनस्य शः बलं च वर्धन्ते ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—करोति, तथा च यः तान् सविनयं प्रणमति, तस्य जनस्य शः बलं च वर्धन्ते ।
शः बलं च वर्धन्ते । भावार्थः – वयं यानि कार्याणि कुर्मः तानि केेवलम् इच्छया न सिदद्ध्यन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—शः बलं च वर्धन्ते । भावार्थः – वयं यानि कार्याणि कुर्मः तानि केेवलम् इच्छया न सिदद्ध्यन्ति ।
भावार्थः – वयं यानि कार्याणि कुर्मः तानि केेवलम् इच्छया
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भावार्थः – वयं यानि कार्याणि कुर्मः तानि केेवलम् इच्छया
कार्यस्य सिदद्ध्यर्थं परिश्रमः तु सिंहः यद्यपि शक्तिमान् भवति
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कार्यस्य सिदद्ध्यर्थं परिश्रमः तु सिंहः यद्यपि शक्तिमान् भवति
सिंहः यद्यपि शक्तिमान् भवति तथापि आहारस्य कृते सः अपि परिश्रमं करोति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सिंहः यद्यपि शक्तिमान् भवति तथापि आहारस्य कृते सः अपि परिश्रमं करोति ।
तथापि आहारस्य कृते सः अपि परिश्रमं करोति । सुप्तस्य सिंहस्य मुखे मृगाः स्वयम् एव न प्रविशन्ति । उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तथापि आहारस्य कृते सः अपि परिश्रमं करोति । सुप्तस्य सिंहस्य मुखे मृगाः स्वयम् एव न प्रविशन्ति । उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।
सुप्तस्य सिंहस्य मुखे मृगाः स्वयम् एव न प्रविशन्ति । उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः। न हि सुप्ततस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखेे मृगाः।। अभिवादनशीलस्य नित्यंं वृद्धोोपसेविनः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सुप्तस्य सिंहस्य मुखे मृगाः स्वयम् एव न प्रविशन्ति । उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः। न हि सुप्ततस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखेे मृगाः।। अभिवादनशीलस्य नित्यंं वृद्धोोपसेविनः ।
उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।
न हि सुप्ततस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखेे मृगाः।। अभिवादनशीलस्य नित्यंं वृद्धोोपसेविनः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—न हि सुप्ततस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखेे मृगाः।। अभिवादनशीलस्य नित्यंं वृद्धोोपसेविनः ।
अभिवादनशीलस्य नित्यंं वृद्धोोपसेविनः । चत्वारि तस्य वर्धन्तेे आयुर्विद्याद्या यशो बबलम् ।।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अभिवादनशीलस्य नित्यंं वृद्धोोपसेविनः । चत्वारि तस्य वर्धन्तेे आयुर्विद्याद्या यशो बबलम् ।।
चत्वारि तस्य वर्धन्तेे आयुर्विद्याद्या यशो बबलम् ।। पदच्छेदः – उद्यमः साहसम् धैर्यम् बुद्धिः शक्तिः पराक्रमः षड् एते यत्र वर्तन्ते तत्र देेवः सहायकृत् ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—चत्वारि तस्य वर्धन्तेे आयुर्विद्याद्या यशो बबलम् ।। पदच्छेदः – उद्यमः साहसम् धैर्यम् बुद्धिः शक्तिः पराक्रमः षड् एते यत्र वर्तन्ते तत्र देेवः सहायकृत् ।
पदच्छेदः – उद्यमः साहसम् धैर्यम् बुद्धिः शक्तिः पराक्रमः
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पदच्छेदः – उद्यमः साहसम् धैर्यम् बुद्धिः शक्तिः पराक्रमः
षड् एते यत्र वर्तन्ते तत्र देेवः सहायकृत् ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—षड् एते यत्र वर्तन्ते तत्र देेवः सहायकृत् ।
अन्वयः – यत्र उद्यमः साहसं धैर्यं बुद्धिः शक्तिः पराक्रमः च एते षड् वर्तन्ते तत्र देेवः सहायकृत् (भवति) ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्वयः – यत्र उद्यमः साहसं धैर्यं बुद्धिः शक्तिः पराक्रमः च एते षड् वर्तन्ते तत्र देेवः सहायकृत् (भवति) ।
एते षड् वर्तन्ते तत्र देेवः सहायकृत् (भवति) । भावार्थः – यः जनः परिश्रमं करोति, साहसं करोति, धैर्यं धरति,
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एते षड् वर्तन्ते तत्र देेवः सहायकृत् (भवति) । भावार्थः – यः जनः परिश्रमं करोति, साहसं करोति, धैर्यं धरति,
भावार्थः – यः जनः परिश्रमं करोति, साहसं करोति, धैर्यं धरति, बुद्धेः प्रयोोगं करोति, बलशाली वर्ततेते, पराक्रमी च वर्ततेते, तस्य कार्ये परमेश्वरः अपि सहायतां करोति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भावार्थः – यः जनः परिश्रमं करोति, साहसं करोति, धैर्यं धरति, बुद्धेः प्रयोोगं करोति, बलशाली वर्ततेते, पराक्रमी च वर्ततेते, तस्य कार्ये परमेश्वरः अपि सहायतां करोति ।
बुद्धेः प्रयोोगं करोति, बलशाली वर्ततेते, पराक्रमी च वर्ततेते, तस्य कार्ये परमेश्वरः अपि सहायतां करोति । पदच्छेदः – विद्या दाति विनयम् विनयात् याति पात्रताम् पात्रत्वात् धनम् आप्नोति धनात् धर्मम्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—बुद्धेः प्रयोोगं करोति, बलशाली वर्ततेते, पराक्रमी च वर्ततेते, तस्य कार्ये परमेश्वरः अपि सहायतां करोति । पदच्छेदः – विद्या दाति विनयम् विनयात् याति पात्रताम् पात्रत्वात् धनम् आप्नोति धनात् धर्मम्
तस्य कार्ये परमेश्वरः अपि सहायतां करोति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तस्य कार्ये परमेश्वरः अपि सहायतां करोति ।
पदच्छेदः – विद्या दाति विनयम् विनयात् याति पात्रताम् पात्रत्वात् धनम् आप्नोति धनात् धर्मम्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पदच्छेदः – विद्या दाति विनयम् विनयात् याति पात्रताम् पात्रत्वात् धनम् आप्नोति धनात् धर्मम्
पात्रताम् पात्रत्वात् धनम् आप्नोति धनात् धर्मम् अन्वयः – विद्या विनयं दाति, (मनुष्यः) विनयात् पात्रतां य
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पात्रताम् पात्रत्वात् धनम् आप्नोति धनात् धर्मम् अन्वयः – विद्या विनयं दाति, (मनुष्यः) विनयात् पात्रतां य
अन्वयः – विद्या विनयं दाति, (मनुष्यः) विनयात् पात्रतां य ाति, पात्रत्वात् धनम् आप्नोति, धनात् धर्मं ततः सुखम् (च आप्नोति) ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्वयः – विद्या विनयं दाति, (मनुष्यः) विनयात् पात्रतां य ाति, पात्रत्वात् धनम् आप्नोति, धनात् धर्मं ततः सुखम् (च आप्नोति) ।
ाति, पात्रत्वात् धनम् आप्नोति, धनात् धर्मं ततः
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ाति, पात्रत्वात् धनम् आप्नोति, धनात् धर्मं ततः
भावार्थः – विद्या विनयं दाति, विनयकारणेन जनः योोग्यतां प्राप्नोति, योोग्यः जनः सरलतय
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भावार्थः – विद्या विनयं दाति, विनयकारणेन जनः योोग्यतां प्राप्नोति, योोग्यः जनः सरलतय
योोग्यतां प्राप्नोति, योोग्यः जनः सरलतय अर्जयति, धनेन धर्मम् आचरति, धर्मस्य आचरणेन
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—योोग्यतां प्राप्नोति, योोग्यः जनः सरलतय अर्जयति, धनेन धर्मम् आचरति, धर्मस्य आचरणेन
अर्जयति, धनेन धर्मम् आचरति, धर्मस्य आचरणेन जनः सुखं प्राप्नोति, अतः विद्या अवश्यमेेव सुखं विद्याद्या ददाति विनयंं विनयाद्याति पात्रताम् ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अर्जयति, धनेन धर्मम् आचरति, धर्मस्य आचरणेन जनः सुखं प्राप्नोति, अतः विद्या अवश्यमेेव सुखं विद्याद्या ददाति विनयंं विनयाद्याति पात्रताम् ।
जनः सुखं प्राप्नोति, अतः विद्या अवश्यमेेव सुखं विद्याद्या ददाति विनयंं विनयाद्याति पात्रताम् । पात्रत्वाद्धनमाप्नोति धनाद्धर्मं ततः सुखम् ।। उद्यमः साहसंं धैर्यंं बबुद्धिः शक्तिः पराक्रमः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—जनः सुखं प्राप्नोति, अतः विद्या अवश्यमेेव सुखं विद्याद्या ददाति विनयंं विनयाद्याति पात्रताम् । पात्रत्वाद्धनमाप्नोति धनाद्धर्मं ततः सुखम् ।। उद्यमः साहसंं धैर्यंं बबुद्धिः शक्तिः पराक्रमः ।
विद्याद्या ददाति विनयंं विनयाद्याति पात्रताम् ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—विद्याद्या ददाति विनयंं विनयाद्याति पात्रताम् ।
पात्रत्वाद्धनमाप्नोति धनाद्धर्मं ततः सुखम् ।। उद्यमः साहसंं धैर्यंं बबुद्धिः शक्तिः पराक्रमः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पात्रत्वाद्धनमाप्नोति धनाद्धर्मं ततः सुखम् ।। उद्यमः साहसंं धैर्यंं बबुद्धिः शक्तिः पराक्रमः ।
उद्यमः साहसंं धैर्यंं बबुद्धिः शक्तिः पराक्रमः । षडेेतेे यत्र वर्तन्तेे तत्र देवः सहायकृत् ।।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उद्यमः साहसंं धैर्यंं बबुद्धिः शक्तिः पराक्रमः । षडेेतेे यत्र वर्तन्तेे तत्र देवः सहायकृत् ।।
षडेेतेे यत्र वर्तन्तेे तत्र देवः सहायकृत् ।। पदच्छेदः – अपि स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते जननी जन्ममभूमिः च स्वर्गात् अपि गरीयसी ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—षडेेतेे यत्र वर्तन्तेे तत्र देवः सहायकृत् ।। पदच्छेदः – अपि स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते जननी जन्ममभूमिः च स्वर्गात् अपि गरीयसी ।
पदच्छेदः – अपि स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पदच्छेदः – अपि स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते
जननी जन्ममभूमिः च स्वर्गात् अपि गरीयसी ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—जननी जन्ममभूमिः च स्वर्गात् अपि गरीयसी ।
अन्वयः – हे लक्ष्मण ! स्वर्णमयी अपि लङ्का मे (मह्यं)
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्वयः – हे लक्ष्मण ! स्वर्णमयी अपि लङ्का मे (मह्यं)
स्वर्णमयी अपि लङ्का मे (मह्यं) यतो हि जननी जन्ममभूमिः च स्वर्गात्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्वर्णमयी अपि लङ्का मे (मह्यं) यतो हि जननी जन्ममभूमिः च स्वर्गात्
यतो हि जननी जन्ममभूमिः च स्वर्गात् अपि गरीयसी (भवति) । भावार्थः – श्रीरामः लक्ष्मणंं कथयति यत् हे लक्ष्मण !
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यतो हि जननी जन्ममभूमिः च स्वर्गात् अपि गरीयसी (भवति) । भावार्थः – श्रीरामः लक्ष्मणंं कथयति यत् हे लक्ष्मण !
अपि गरीयसी (भवति) । भावार्थः – श्रीरामः लक्ष्मणंं कथयति यत् हे लक्ष्मण ! लङ्का स्वर्णमयी अस्ति तथापि लङ्कायांं निवासः न मह्यं रोचते, यतः जननी जन्ममभूमिः च इति द्वयंं स्वर्गात्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अपि गरीयसी (भवति) । भावार्थः – श्रीरामः लक्ष्मणंं कथयति यत् हे लक्ष्मण ! लङ्का स्वर्णमयी अस्ति तथापि लङ्कायांं निवासः न मह्यं रोचते, यतः जननी जन्ममभूमिः च इति द्वयंं स्वर्गात्
भावार्थः – श्रीरामः लक्ष्मणंं कथयति यत् हे लक्ष्मण !
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भावार्थः – श्रीरामः लक्ष्मणंं कथयति यत् हे लक्ष्मण !
लङ्का स्वर्णमयी अस्ति तथापि लङ्कायांं निवासः न मह्यं रोचते, यतः जननी जन्ममभूमिः च इति द्वयंं स्वर्गात्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—लङ्का स्वर्णमयी अस्ति तथापि लङ्कायांं निवासः न मह्यं रोचते, यतः जननी जन्ममभूमिः च इति द्वयंं स्वर्गात्
मह्यं रोचते, यतः जननी जन्ममभूमिः च इति द्वयंं स्वर्गात् अपि श्रेष्ठम् अस्ति।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मह्यं रोचते, यतः जननी जन्ममभूमिः च इति द्वयंं स्वर्गात् अपि श्रेष्ठम् अस्ति।
अपि श्रेष्ठम् अस्ति। अतः मातृभूमौ निवासः उचितः । पदच्छेदः – पुस्ततकस्थाथा तु या विद्याद्या परहस्तगतम् धनम् कार्यकाले समुत्पन्नेने न सा विद्याद्या न तद्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अपि श्रेष्ठम् अस्ति। अतः मातृभूमौ निवासः उचितः । पदच्छेदः – पुस्ततकस्थाथा तु या विद्याद्या परहस्तगतम् धनम् कार्यकाले समुत्पन्नेने न सा विद्याद्या न तद्
अतः मातृभूमौ निवासः उचितः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अतः मातृभूमौ निवासः उचितः ।
पदच्छेदः – पुस्ततकस्थाथा तु या विद्याद्या परहस्तगतम् धनम् कार्यकाले समुत्पन्नेने न सा विद्याद्या न तद्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पदच्छेदः – पुस्ततकस्थाथा तु या विद्याद्या परहस्तगतम् धनम् कार्यकाले समुत्पन्नेने न सा विद्याद्या न तद्
अन्वयः – पुस्ततकस्थाथा तु या विद्याद्या (अस्ति), परहस्तगतंं (च यद्) धनम् (अस्ति), (तद् उभयम् अपि) कार्यकाले समुत्पन्नेने (सति) – न सा विद्याद्या, न (च) तद् धनम् (स्वस्य उपयोगाय भवति) ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्वयः – पुस्ततकस्थाथा तु या विद्याद्या (अस्ति), परहस्तगतंं (च यद्) धनम् (अस्ति), (तद् उभयम् अपि) कार्यकाले समुत्पन्नेने (सति) – न सा विद्याद्या, न (च) तद् धनम् (स्वस्य उपयोगाय भवति) ।
कार्यकाले समुत्पन्नेने (सति) – न सा विद्याद्या, न (च) तद् धनम् (स्वस्य उपयोगाय भवति) । भावार्थः – कस्यचित् समीपे अनेकानि पुस्ततकानि सन्ति किन्तुतु
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कार्यकाले समुत्पन्नेने (सति) – न सा विद्याद्या, न (च) तद् धनम् (स्वस्य उपयोगाय भवति) । भावार्थः – कस्यचित् समीपे अनेकानि पुस्ततकानि सन्ति किन्तुतु
भावार्थः – कस्यचित् समीपे अनेकानि पुस्ततकानि सन्ति किन्तुतु यदि तानि न कदापि पठितानि, तर्हि पुस्ततके लिखितंं ज्ञाानंं समागते अवसरे सहायकंं न भवति, अपितु बुद्धिस्थाथा
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भावार्थः – कस्यचित् समीपे अनेकानि पुस्ततकानि सन्ति किन्तुतु यदि तानि न कदापि पठितानि, तर्हि पुस्ततके लिखितंं ज्ञाानंं समागते अवसरे सहायकंं न भवति, अपितु बुद्धिस्थाथा
यदि तानि न कदापि पठितानि, तर्हि पुस्ततके लिखितंं ज्ञाानंं समागते अवसरे सहायकंं न भवति, अपितु बुद्धिस्थाथा विद्याद्या एव कार्यं साधयति । एवमेव अन्येयेभ्यःयः प्रदत्तंं धनम्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यदि तानि न कदापि पठितानि, तर्हि पुस्ततके लिखितंं ज्ञाानंं समागते अवसरे सहायकंं न भवति, अपितु बुद्धिस्थाथा विद्याद्या एव कार्यं साधयति । एवमेव अन्येयेभ्यःयः प्रदत्तंं धनम्
समागते अवसरे सहायकंं न भवति, अपितु बुद्धिस्थाथा
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—समागते अवसरे सहायकंं न भवति, अपितु बुद्धिस्थाथा
विद्याद्या एव कार्यं साधयति । एवमेव अन्येयेभ्यःयः प्रदत्तंं धनम्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—विद्याद्या एव कार्यं साधयति । एवमेव अन्येयेभ्यःयः प्रदत्तंं धनम्
एवमेव अन्येयेभ्यःयः प्रदत्तंं धनम् अपि आवश्यक-समये सहायकंं न भवति,
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एवमेव अन्येयेभ्यःयः प्रदत्तंं धनम् अपि आवश्यक-समये सहायकंं न भवति,
अपि आवश्यक-समये सहायकंं न भवति, स्वहस्तेते यत् धनंं भवति तदेव धनंं कार्यं साधयति इति । अपि स्वर्णमयी लङ्का न मेे लक्ष्मण रोचते ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अपि आवश्यक-समये सहायकंं न भवति, स्वहस्तेते यत् धनंं भवति तदेव धनंं कार्यं साधयति इति । अपि स्वर्णमयी लङ्का न मेे लक्ष्मण रोचते ।