बुद्धिः सर्वार्थसाधिका · Class 6 Sanskrit
Practise 96 short and long answer questions on पाठ्यपुस्तकाधारित प्रश्नोत्तर from बुद्धिः सर्वार्थसाधिका. Try writing your own answer first, then tap the question to compare it with the model answer and read the explanation behind it.
संसारे उत्तमजीवनाय बुिद्धपूर्वकः व्यवहारः आवश्यकः भवति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—संसारे उत्तमजीवनाय बुिद्धपूर्वकः व्यवहारः आवश्यकः भवति ।
बुिद्धपूर्वकेण व्यवहारेण
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—बुिद्धपूर्वकेण व्यवहारेण
कठिनम् अपि कार्यं सहजं भवति । विशेषतः स्पपर्धायाः समये यदि प्रतिपक्षः अतीव प्रबलः,
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कठिनम् अपि कार्यं सहजं भवति । विशेषतः स्पपर्धायाः समये यदि प्रतिपक्षः अतीव प्रबलः,
विशेषतः स्पपर्धायाः समये यदि प्रतिपक्षः अतीव प्रबलः, तर्हि बुद्धिबलेन वयं तं जेतुं शक्नुनुमः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—विशेषतः स्पपर्धायाः समये यदि प्रतिपक्षः अतीव प्रबलः, तर्हि बुद्धिबलेन वयं तं जेतुं शक्नुनुमः ।
तर्हि बुद्धिबलेन वयं तं जेतुं शक्नुनुमः । शरीरबलात् बुद्धिबलस्य महत्त्वंवं कथम् अधिकम् इति एषा कथा प्रतिपादयति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तर्हि बुद्धिबलेन वयं तं जेतुं शक्नुनुमः । शरीरबलात् बुद्धिबलस्य महत्त्वंवं कथम् अधिकम् इति एषा कथा प्रतिपादयति ।
शरीरबलात् बुद्धिबलस्य महत्त्वंवं कथम् अधिकम् इति एषा कथा प्रतिपादयति । एतां कथां वयं पठामः । एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—शरीरबलात् बुद्धिबलस्य महत्त्वंवं कथम् अधिकम् इति एषा कथा प्रतिपादयति । एतां कथां वयं पठामः । एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि ।
एषा कथा प्रतिपादयति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एषा कथा प्रतिपादयति ।
एतां कथां वयं पठामः । एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एतां कथां वयं पठामः । एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि ।
एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि । कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि । कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं
कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं वनान्तरात् तत्र आगच्छति । तस्मिन् सरोवरे ते गजाः स्वेवेच्छया जलं पीत्वावा, स्नानात्वावा, क्रीडित्वावा च
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं वनान्तरात् तत्र आगच्छति । तस्मिन् सरोवरे ते गजाः स्वेवेच्छया जलं पीत्वावा, स्नानात्वावा, क्रीडित्वावा च
वनान्तरात् तत्र आगच्छति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वनान्तरात् तत्र आगच्छति ।
तस्मिन् सरोवरे ते गजाः स्वेवेच्छया जलं पीत्वावा, स्नानात्वावा, क्रीडित्वावा च
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तस्मिन् सरोवरे ते गजाः स्वेवेच्छया जलं पीत्वावा, स्नानात्वावा, क्रीडित्वावा च
सूर्यास्तसमये निर्गच्छन्तिि । तस्य च सरोवरस्य तीरे समन्तात् सुकोमलभूमौ बहूनि शशक-बिलानि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सूर्यास्तसमये निर्गच्छन्तिि । तस्य च सरोवरस्य तीरे समन्तात् सुकोमलभूमौ बहूनि शशक-बिलानि
तस्य च सरोवरस्य तीरे समन्तात् सुकोमलभूमौ बहूनि शशक-बिलानि सन्तिि, येषु बहवः शशकाः निवसन्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तस्य च सरोवरस्य तीरे समन्तात् सुकोमलभूमौ बहूनि शशक-बिलानि सन्तिि, येषु बहवः शशकाः निवसन्तिि ।
सन्तिि, येषु बहवः शशकाः निवसन्तिि । गजानां परिभ्रमणेन तेषु बिलेषु निवसन्तः बहवः शशकाः क्षतविक्षताः भवन्तिि, केचन पुनः मृताः अपि भवन्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सन्तिि, येषु बहवः शशकाः निवसन्तिि । गजानां परिभ्रमणेन तेषु बिलेषु निवसन्तः बहवः शशकाः क्षतविक्षताः भवन्तिि, केचन पुनः मृताः अपि भवन्तिि ।
गजानां परिभ्रमणेन तेषु बिलेषु निवसन्तः बहवः शशकाः क्षतविक्षताः भवन्तिि, केचन पुनः मृताः अपि भवन्तिि । अतः शशकाः भीताः चिन्ताामग्नाःनाः च ते दुःखम् अनुभवन्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—गजानां परिभ्रमणेन तेषु बिलेषु निवसन्तः बहवः शशकाः क्षतविक्षताः भवन्तिि, केचन पुनः मृताः अपि भवन्तिि । अतः शशकाः भीताः चिन्ताामग्नाःनाः च ते दुःखम् अनुभवन्तिि ।
क्षतविक्षताः भवन्तिि, केचन पुनः मृताः अपि भवन्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—क्षतविक्षताः भवन्तिि, केचन पुनः मृताः अपि भवन्तिि ।
अतः शशकाः भीताः चिन्ताामग्नाःनाः च ते दुःखम् अनुभवन्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अतः शशकाः भीताः चिन्ताामग्नाःनाः च ते दुःखम् अनुभवन्तिि ।
ते दुःखम् अनुभवन्तिि । स्वरक्षार्थंं च ते उपायं चिन्तयन्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ते दुःखम् अनुभवन्तिि । स्वरक्षार्थंं च ते उपायं चिन्तयन्तिि ।
स्वरक्षार्थंं च ते उपायं चिन्तयन्तिि । बुद्धिः सर्वार्थसाधिका एकस्मिन् दिने सायङ्काले तेषां शशकानां सभा भवति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्वरक्षार्थंं च ते उपायं चिन्तयन्तिि । बुद्धिः सर्वार्थसाधिका एकस्मिन् दिने सायङ्काले तेषां शशकानां सभा भवति ।
बुद्धिः सर्वार्थसाधिका
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—बुद्धिः सर्वार्थसाधिका
एकस्मिन् दिने सायङ्काले तेषां शशकानां सभा भवति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एकस्मिन् दिने सायङ्काले तेषां शशकानां सभा भवति ।
सर्वे शशकाः स्वमतं प्रकाशयन्तिि । ते समाधानं न प्राप्नुनुवन्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सर्वे शशकाः स्वमतं प्रकाशयन्तिि । ते समाधानं न प्राप्नुनुवन्तिि ।
ते समाधानं न प्राप्नुनुवन्तिि । अन्ते शशकराजः वदति– “अहमेव उपायं चिन्तयामि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ते समाधानं न प्राप्नुनुवन्तिि । अन्ते शशकराजः वदति– “अहमेव उपायं चिन्तयामि ।
अन्ते शशकराजः वदति– “अहमेव उपायं चिन्तयामि । अधुना वयं सर्वे स्वगृहं गच्छामः ।”
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्ते शशकराजः वदति– “अहमेव उपायं चिन्तयामि । अधुना वयं सर्वे स्वगृहं गच्छामः ।”
अधुना वयं सर्वे स्वगृहं गच्छामः ।” अन्यस्मिन् दिवसे रात्रौ सः शशकराजः यूथािधपस्य गजराजस्य समीपं गच्छति । कथयति– “हे गजराज !
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अधुना वयं सर्वे स्वगृहं गच्छामः ।” अन्यस्मिन् दिवसे रात्रौ सः शशकराजः यूथािधपस्य गजराजस्य समीपं गच्छति । कथयति– “हे गजराज !
अन्यस्मिन् दिवसे रात्रौ सः शशकराजः यूथािधपस्य गजराजस्य समीपं गच्छति । कथयति– “हे गजराज !
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अन्यस्मिन् दिवसे रात्रौ सः शशकराजः यूथािधपस्य गजराजस्य समीपं गच्छति । कथयति– “हे गजराज !
कथयति– “हे गजराज ! एषः सरोवरः चन्द्रस्य वासस्थाथानम् अस्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कथयति– “हे गजराज ! एषः सरोवरः चन्द्रस्य वासस्थाथानम् अस्तिि ।
एषः सरोवरः चन्द्रस्य वासस्थाथानम् अस्तिि । वयं शशकाः तस्य प्रजाः स्मःमः, अत एव सः शशाङ्कः इति नाम्नाना प्रसिद्धः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एषः सरोवरः चन्द्रस्य वासस्थाथानम् अस्तिि । वयं शशकाः तस्य प्रजाः स्मःमः, अत एव सः शशाङ्कः इति नाम्नाना प्रसिद्धः ।
वयं शशकाः तस्य प्रजाः स्मःमः,
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वयं शशकाः तस्य प्रजाः स्मःमः,
अत एव सः शशाङ्कः इति नाम्नाना प्रसिद्धः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अत एव सः शशाङ्कः इति नाम्नाना प्रसिद्धः ।
यदा शशकाः जीवन्तिि तदा एव चन्द्रःद्रः प्रसन्नःनः भवति ।” गजराजः पृच्छति– “कथम् अहं विश्वावासं करोमि ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यदा शशकाः जीवन्तिि तदा एव चन्द्रःद्रः प्रसन्नःनः भवति ।” गजराजः पृच्छति– “कथम् अहं विश्वावासं करोमि ?
गजराजः पृच्छति– “कथम् अहं विश्वावासं करोमि ? किं सत्यमेव चन्द्रःद्रः सरोवरे तिष्ठति ?” यदि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—गजराजः पृच्छति– “कथम् अहं विश्वावासं करोमि ? किं सत्यमेव चन्द्रःद्रः सरोवरे तिष्ठति ?” यदि
किं सत्यमेव चन्द्रःद्रः सरोवरे तिष्ठति ?” यदि सरोवरः चन्द्रदेवस्य वासस्थाथानं तर्हि तत् प्रदर्शयतु । शशकः कथयति- आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—किं सत्यमेव चन्द्रःद्रः सरोवरे तिष्ठति ?” यदि सरोवरः चन्द्रदेवस्य वासस्थाथानं तर्हि तत् प्रदर्शयतु । शशकः कथयति- आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय
सरोवरः चन्द्रदेवस्य वासस्थाथानं तर्हि तत् प्रदर्शयतु । शशकः कथयति- आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय अावाम् अधुना एव सरोवरं प्रति चलावः ।” गजराजः शशकराजेन सह सरोवरस्य समीपं गच्छति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सरोवरः चन्द्रदेवस्य वासस्थाथानं तर्हि तत् प्रदर्शयतु । शशकः कथयति- आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय अावाम् अधुना एव सरोवरं प्रति चलावः ।” गजराजः शशकराजेन सह सरोवरस्य समीपं गच्छति ।
शशकः कथयति- आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—शशकः कथयति- आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय
अावाम् अधुना एव सरोवरं प्रति चलावः ।” गजराजः शशकराजेन सह सरोवरस्य समीपं गच्छति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अावाम् अधुना एव सरोवरं प्रति चलावः ।” गजराजः शशकराजेन सह सरोवरस्य समीपं गच्छति ।
गजराजः शशकराजेन सह सरोवरस्य समीपं गच्छति । सः जले चन्द्रस्य प्रतिबिम्बंबं पश्यति,
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—गजराजः शशकराजेन सह सरोवरस्य समीपं गच्छति । सः जले चन्द्रस्य प्रतिबिम्बंबं पश्यति,
सः जले चन्द्रस्य प्रतिबिम्बंबं पश्यति, सः भयेन चन्द्रंद्रं नमति । ततः सः गजयूथेन सह अन्यत्र गच्छति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सः जले चन्द्रस्य प्रतिबिम्बंबं पश्यति, सः भयेन चन्द्रंद्रं नमति । ततः सः गजयूथेन सह अन्यत्र गच्छति ।
सः भयेन चन्द्रंद्रं नमति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सः भयेन चन्द्रंद्रं नमति ।
ततः सः गजयूथेन सह अन्यत्र गच्छति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ततः सः गजयूथेन सह अन्यत्र गच्छति ।
कदापि तस्य सरोवरस्य समीपं न आगच्छति । शशकाः तत्र सुखेन तिष्ठन्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कदापि तस्य सरोवरस्य समीपं न आगच्छति । शशकाः तत्र सुखेन तिष्ठन्तिि ।
शशकाः तत्र सुखेन तिष्ठन्तिि । सत्यम् एव उक्तम् –
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—शशकाः तत्र सुखेन तिष्ठन्तिि । सत्यम् एव उक्तम् –
सत्यम् एव उक्तम् – ‘बुद्धिः सर्वार्थसाधिका’ । वयम् अभ्यासं कुर्मः
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सत्यम् एव उक्तम् – ‘बुद्धिः सर्वार्थसाधिका’ । वयम् अभ्यासं कुर्मः
‘बुद्धिः सर्वार्थसाधिका’ । वयम् अभ्यासं कुर्मः पााठस्य आधाारेण अधोलिखिताानाां प्रश्नाानााम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु — (क) सरोवरस्य तीरे सुकोमलभूमौ बिलेषु के निवसन्ति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—‘बुद्धिः सर्वार्थसाधिका’ । वयम् अभ्यासं कुर्मः पााठस्य आधाारेण अधोलिखिताानाां प्रश्नाानााम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु — (क) सरोवरस्य तीरे सुकोमलभूमौ बिलेषु के निवसन्ति ?
पााठस्य आधाारेण अधोलिखिताानाां प्रश्नाानााम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु — (क) सरोवरस्य तीरे सुकोमलभूमौ बिलेषु के निवसन्ति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पााठस्य आधाारेण अधोलिखिताानाां प्रश्नाानााम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु — (क) सरोवरस्य तीरे सुकोमलभूमौ बिलेषु के निवसन्ति ?
(क) सरोवरस्य तीरे सुकोमलभूमौ बिलेषु के निवसन्ति ? (ख) केषां परिभ्रमणेन शशकाः क्षतविक्षताः मृताः च भवन्ति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(क) सरोवरस्य तीरे सुकोमलभूमौ बिलेषु के निवसन्ति ? (ख) केषां परिभ्रमणेन शशकाः क्षतविक्षताः मृताः च भवन्ति ?
(ख) केषां परिभ्रमणेन शशकाः क्षतविक्षताः मृताः च भवन्ति ? (ग) शशकराजः कस्य समीपं गच्छति ? (घ) के स्वमतं प्रकाशयन्ति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ख) केषां परिभ्रमणेन शशकाः क्षतविक्षताः मृताः च भवन्ति ? (ग) शशकराजः कस्य समीपं गच्छति ? (घ) के स्वमतं प्रकाशयन्ति ?
(ग) शशकराजः कस्य समीपं गच्छति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ग) शशकराजः कस्य समीपं गच्छति ?
(घ) के स्वमतं प्रकाशयन्ति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(घ) के स्वमतं प्रकाशयन्ति ?
(ङ) कः चन््द्रं नमति ? (च) के सुखेन तिष्ठन्ति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ङ) कः चन््द्रं नमति ? (च) के सुखेन तिष्ठन्ति ?
(च) के सुखेन तिष्ठन्ति ? क्रियापदानां मूलं धातुः अस्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(च) के सुखेन तिष्ठन्ति ? क्रियापदानां मूलं धातुः अस्ति ।
क्रियापदानां मूलं धातुः अस्ति । यथाा – पठति इति क्रियापदस्य मूलं – ‘पठ्’ इति धातुः अस्ति । भवन्ति – भू (भव्)
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—क्रियापदानां मूलं धातुः अस्ति । यथाा – पठति इति क्रियापदस्य मूलं – ‘पठ्’ इति धातुः अस्ति । भवन्ति – भू (भव्)
यथाा – पठति इति क्रियापदस्य मूलं – ‘पठ्’ इति धातुः अस्ति । भवन्ति – भू (भव्) गच्छति – गम् (गच्छ्छ्) प्रकाशयन्ति – प्र + कााश् (काशि)
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यथाा – पठति इति क्रियापदस्य मूलं – ‘पठ्’ इति धातुः अस्ति । भवन्ति – भू (भव्) गच्छति – गम् (गच्छ्छ्) प्रकाशयन्ति – प्र + कााश् (काशि)
गच्छति – गम् (गच्छ्छ्) प्रकाशयन्ति – प्र + कााश् (काशि)
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—गच्छति – गम् (गच्छ्छ्) प्रकाशयन्ति – प्र + कााश् (काशि)
प्रकाशयन्ति – प्र + कााश् (काशि) तिष्ठन्ति – स्थाा (तिष्ठ्)
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—प्रकाशयन्ति – प्र + कााश् (काशि) तिष्ठन्ति – स्थाा (तिष्ठ्)
तिष्ठन्ति – स्थाा (तिष्ठ्) माातृभााषयाा अर्थं लिखन्तुतु वयं शब्दार्थान् जाानीमः
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तिष्ठन्ति – स्थाा (तिष्ठ्) माातृभााषयाा अर्थं लिखन्तुतु वयं शब्दार्थान् जाानीमः
माातृभााषयाा अर्थं लिखन्तुतु
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—माातृभााषयाा अर्थं लिखन्तुतु
वयं शब्दार्थान् जाानीमः
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वयं शब्दार्थान् जाानीमः
पूर्णवाक्येयेन उत्तराणि लिखन्तु — (क) चन्द्रःद्रः कदा प्रसन्नःनः भवति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पूर्णवाक्येयेन उत्तराणि लिखन्तु — (क) चन्द्रःद्रः कदा प्रसन्नःनः भवति ?
(क) चन्द्रःद्रः कदा प्रसन्नःनः भवति ? (ख) सायङ्काले केषां सभा भवति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(क) चन्द्रःद्रः कदा प्रसन्नःनः भवति ? (ख) सायङ्काले केषां सभा भवति ?
(ख) सायङ्काले केषां सभा भवति ? (ग) शशकाः किमर्थम् उपायं चिन्तयन्ति ? (घ) चन्द्रःद्रः केन नाम्नाना प्रसिद्धःद्धः अस्ति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ख) सायङ्काले केषां सभा भवति ? (ग) शशकाः किमर्थम् उपायं चिन्तयन्ति ? (घ) चन्द्रःद्रः केन नाम्नाना प्रसिद्धःद्धः अस्ति ?
(ग) शशकाः किमर्थम् उपायं चिन्तयन्ति ? (घ) चन्द्रःद्रः केन नाम्नाना प्रसिद्धःद्धः अस्ति ? (ङ) “आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय अावाम् अधुना एव सरोवरं प्रति चलावः” इति कः कथयति ? पाठस्य आधारेण प िट्टकातः क्रियापदानि चित्वाा वाक्यानि पूरयन्तु —
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ग) शशकाः किमर्थम् उपायं चिन्तयन्ति ? (घ) चन्द्रःद्रः केन नाम्नाना प्रसिद्धःद्धः अस्ति ? (ङ) “आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय अावाम् अधुना एव सरोवरं प्रति चलावः” इति कः कथयति ? पाठस्य आधारेण प िट्टकातः क्रियापदानि चित्वाा वाक्यानि पूरयन्तु —
(घ) चन्द्रःद्रः केन नाम्नाना प्रसिद्धःद्धः अस्ति ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(घ) चन्द्रःद्रः केन नाम्नाना प्रसिद्धःद्धः अस्ति ?
(ङ) “आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय अावाम् अधुना एव सरोवरं प्रति चलावः” इति कः कथयति ? पाठस्य आधारेण प िट्टकातः क्रियापदानि चित्वाा वाक्यानि पूरयन्तु —
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ङ) “आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय अावाम् अधुना एव सरोवरं प्रति चलावः” इति कः कथयति ? पाठस्य आधारेण प िट्टकातः क्रियापदानि चित्वाा वाक्यानि पूरयन्तु —
पाठस्य आधारेण प िट्टकातः क्रियापदानि चित्वाा वाक्यानि पूरयन्तु — (क) किं चन्द्रःद्रः सरोवरे . ?
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पाठस्य आधारेण प िट्टकातः क्रियापदानि चित्वाा वाक्यानि पूरयन्तु — (क) किं चन्द्रःद्रः सरोवरे . ?
(क) किं चन्द्रःद्रः सरोवरे . ? (ख) सर्वे शशकाः उपायं . । (ग) सायंकाले शशकानां सभा . ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(क) किं चन्द्रःद्रः सरोवरे . ? (ख) सर्वे शशकाः उपायं . । (ग) सायंकाले शशकानां सभा . ।
(ख) सर्वे शशकाः उपायं . ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ख) सर्वे शशकाः उपायं . ।
(ग) सायंकाले शशकानां सभा . ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ग) सायंकाले शशकानां सभा . ।
(घ) शशकाः सरोवरस्य तीरे . । (ङ) सः गजराजं . ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(घ) शशकाः सरोवरस्य तीरे . । (ङ) सः गजराजं . ।
(ङ) सः गजराजं . । उदाहरणानुसारं निम्नलिखितानां पदानां वचनं पुरुषं च लिखन्तु —
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ङ) सः गजराजं . । उदाहरणानुसारं निम्नलिखितानां पदानां वचनं पुरुषं च लिखन्तु —
उदाहरणानुसारं निम्नलिखितानां पदानां वचनं पुरुषं च लिखन्तु — उदाहरणानुसारं समुचितैः क्रियापदैः रिक्ततस्थाानानि पूरयन्तु — चित्रस्य आधारेण पञ्च वाक्यानि लिखन्तु —
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उदाहरणानुसारं निम्नलिखितानां पदानां वचनं पुरुषं च लिखन्तु — उदाहरणानुसारं समुचितैः क्रियापदैः रिक्ततस्थाानानि पूरयन्तु — चित्रस्य आधारेण पञ्च वाक्यानि लिखन्तु —
उदाहरणानुसारं समुचितैः क्रियापदैः रिक्ततस्थाानानि पूरयन्तु — चित्रस्य आधारेण पञ्च वाक्यानि लिखन्तु — परियोजनाकार्यम् पाठे पठितानां धातुरूपाणां संग्रहणं कुर्वन्तु ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उदाहरणानुसारं समुचितैः क्रियापदैः रिक्ततस्थाानानि पूरयन्तु — चित्रस्य आधारेण पञ्च वाक्यानि लिखन्तु — परियोजनाकार्यम् पाठे पठितानां धातुरूपाणां संग्रहणं कुर्वन्तु ।
चित्रस्य आधारेण पञ्च वाक्यानि लिखन्तु —
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—चित्रस्य आधारेण पञ्च वाक्यानि लिखन्तु —
परियोजनाकार्यम् पाठे पठितानां धातुरूपाणां संग्रहणं कुर्वन्तु ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—परियोजनाकार्यम् पाठे पठितानां धातुरूपाणां संग्रहणं कुर्वन्तु ।
पाठे पठितानां धातुरूपाणां संग्रहणं कुर्वन्तु । तेषां पुरुषं वचनं च लिखन्तु ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पाठे पठितानां धातुरूपाणां संग्रहणं कुर्वन्तु । तेषां पुरुषं वचनं च लिखन्तु ।
तेषां पुरुषं वचनं च लिखन्तु । योग्यताविस्ततरः कार्याारम्भाभात् कार्यपरिसमाप्तेःतेः कालः वर्तमानकालः उच्यते ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तेषां पुरुषं वचनं च लिखन्तु । योग्यताविस्ततरः कार्याारम्भाभात् कार्यपरिसमाप्तेःतेः कालः वर्तमानकालः उच्यते ।
कार्याारम्भाभात् कार्यपरिसमाप्तेःतेः कालः वर्तमानकालः उच्यते ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कार्याारम्भाभात् कार्यपरिसमाप्तेःतेः कालः वर्तमानकालः उच्यते ।
वर्तमान-कालस्य कृते लट्लकारः भवति । लकारेषु त्रयः पुरुषाः (प्रथमः मध्यमः उत्तमः) एवञ्च त्रीणि
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वर्तमान-कालस्य कृते लट्लकारः भवति । लकारेषु त्रयः पुरुषाः (प्रथमः मध्यमः उत्तमः) एवञ्च त्रीणि
लकारेषु त्रयः पुरुषाः (प्रथमः मध्यमः उत्तमः) एवञ्च त्रीणि वचनानि (एकवचनम्, द्विवचनम्
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—लकारेषु त्रयः पुरुषाः (प्रथमः मध्यमः उत्तमः) एवञ्च त्रीणि वचनानि (एकवचनम्, द्विवचनम्
वचनानि (एकवचनम्, द्विवचनम् बहुवचनम्) भवन्ति । लट्लकारस्य क्रियापदे अधोलिखितानि चिह्नानि भवन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वचनानि (एकवचनम्, द्विवचनम् बहुवचनम्) भवन्ति । लट्लकारस्य क्रियापदे अधोलिखितानि चिह्नानि भवन्ति ।
बहुवचनम्) भवन्ति । लट्लकारस्य क्रियापदे अधोलिखितानि चिह्नानि भवन्ति । अधोलिखितानां पर्याायपदानां मेलनं कृत्वाा रिक्ततस्थाानानि पूरयन्तु — (ग) चन्द्रःद्रः
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—बहुवचनम्) भवन्ति । लट्लकारस्य क्रियापदे अधोलिखितानि चिह्नानि भवन्ति । अधोलिखितानां पर्याायपदानां मेलनं कृत्वाा रिक्ततस्थाानानि पूरयन्तु — (ग) चन्द्रःद्रः
लट्लकारस्य क्रियापदे अधोलिखितानि चिह्नानि भवन्ति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—लट्लकारस्य क्रियापदे अधोलिखितानि चिह्नानि भवन्ति ।
अधोलिखितानां पर्याायपदानां मेलनं कृत्वाा रिक्ततस्थाानानि पूरयन्तु — (ग) चन्द्रःद्रः
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अधोलिखितानां पर्याायपदानां मेलनं कृत्वाा रिक्ततस्थाानानि पूरयन्तु — (ग) चन्द्रःद्रः
(ग) चन्द्रःद्रः संसारे उत्तमजीवनाय बुिद्धपूर्वकः व्यवहारः आवश्यकः भवति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ग) चन्द्रःद्रः संसारे उत्तमजीवनाय बुिद्धपूर्वकः व्यवहारः आवश्यकः भवति ।
संसारे उत्तमजीवनाय बुिद्धपूर्वकः व्यवहारः आवश्यकः भवति । बुिद्धपूर्वकेण व्यवहारेण कठिनम् अपि कार्यं सहजं भवति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—संसारे उत्तमजीवनाय बुिद्धपूर्वकः व्यवहारः आवश्यकः भवति । बुिद्धपूर्वकेण व्यवहारेण कठिनम् अपि कार्यं सहजं भवति ।
बुिद्धपूर्वकेण व्यवहारेण
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—बुिद्धपूर्वकेण व्यवहारेण
कठिनम् अपि कार्यं सहजं भवति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कठिनम् अपि कार्यं सहजं भवति ।
विशेषतः स्पपर्धायाः समये यदि प्रतिपक्षः अतीव प्रबलः, तर्हि बुद्धिबलेन वयं तं जेतुं शक्नुनुमः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—विशेषतः स्पपर्धायाः समये यदि प्रतिपक्षः अतीव प्रबलः, तर्हि बुद्धिबलेन वयं तं जेतुं शक्नुनुमः ।
तर्हि बुद्धिबलेन वयं तं जेतुं शक्नुनुमः । शरीरबलात् बुद्धिबलस्य महत्त्वंवं कथम् अधिकम् इति
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तर्हि बुद्धिबलेन वयं तं जेतुं शक्नुनुमः । शरीरबलात् बुद्धिबलस्य महत्त्वंवं कथम् अधिकम् इति
शरीरबलात् बुद्धिबलस्य महत्त्वंवं कथम् अधिकम् इति एषा कथा प्रतिपादयति । एतां कथां वयं पठामः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—शरीरबलात् बुद्धिबलस्य महत्त्वंवं कथम् अधिकम् इति एषा कथा प्रतिपादयति । एतां कथां वयं पठामः ।
एषा कथा प्रतिपादयति । एतां कथां वयं पठामः । एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि । कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एषा कथा प्रतिपादयति । एतां कथां वयं पठामः । एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि । कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं
एतां कथां वयं पठामः ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एतां कथां वयं पठामः ।
एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि । कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एकस्मिन् वने एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः अस्तिि । कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं
कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं वनान्तरात् तत्र आगच्छति ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कदाचिद् एकं पिपासाकुलं गजयूथं वनान्तरात् तत्र आगच्छति ।
वनान्तरात् तत्र आगच्छति । तस्मिन् सरोवरे ते गजाः स्वेवेच्छया जलं पीत्वावा, स्नानात्वावा, क्रीडित्वावा च सूर्यास्तसमये निर्गच्छन्तिि ।
स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वनान्तरात् तत्र आगच्छति । तस्मिन् सरोवरे ते गजाः स्वेवेच्छया जलं पीत्वावा, स्नानात्वावा, क्रीडित्वावा च सूर्यास्तसमये निर्गच्छन्तिि ।