Notes, Tests & AI Tutor for Class 5–12 | CBSE · JEE · NEET | 24x7 Access
Home Schools
Log in Get Started
Subjective Questions

पाठ्यपुस्तकाधारित प्रश्नोत्तर

अहं प्रातः उत्तिष्ठामि · Class 6 Sanskrit

Practise 88 short and long answer questions on पाठ्यपुस्तकाधारित प्रश्नोत्तर from अहं प्रातः उत्तिष्ठामि. Try writing your own answer first, then tap the question to compare it with the model answer and read the explanation behind it.

1 ‘अहं दिनचर्यां वदामि’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

अहं मम दिनचर्यां वदामि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं मम दिनचर्यां वदामि ।

2 पाठात् ‘अहम् अपि दिनचर्यां वदामि’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

अहम् अपि मम दिनचर्यां वदामि । प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि, मातापितरौ च नमामि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहम् अपि मम दिनचर्यां वदामि । प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि, मातापितरौ च नमामि ।

3 ‘प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि, मातापितरौ च नमामि । ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि, मातापितरौ च नमामि । ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि ।

4 पाठे ‘ततः उषःपानं करोमि कवोष्णं’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि । अहं सार्ध-पञ्चचवादने (५ः३०) सूर्य-नमस्काकारं योगासनं च करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि । अहं सार्ध-पञ्चचवादने (५ः३०) सूर्य-नमस्काकारं योगासनं च करोमि ।

5 ‘अहं सार्ध-पञ्चचवादने ५ः३० सूर्य-नमस्काकारं’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

अहं सार्ध-पञ्चचवादने (५ः३०) सूर्य-नमस्काकारं योगासनं च करोमि । अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने (५ः००) उत्तिष्ठामि । अहं सपाद-पञ्चचवादने (५ः१५) शौचं करोमि,

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं सार्ध-पञ्चचवादने (५ः३०) सूर्य-नमस्काकारं योगासनं च करोमि । अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने (५ः००) उत्तिष्ठामि । अहं सपाद-पञ्चचवादने (५ः१५) शौचं करोमि,

6 ‘अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने (५ः००) उत्तिष्ठामि । अहं सपाद-पञ्चचवादने (५ः१५) शौचं करोमि,

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने (५ः००) उत्तिष्ठामि । अहं सपाद-पञ्चचवादने (५ः१५) शौचं करोमि,

7 पाठस्य आधारेण ‘अहं सपाद-पञ्चचवादने ५ः१५ शौचं’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

अहं सपाद-पञ्चचवादने (५ः१५) शौचं करोमि, तदनन्ततरं मुखप्रक्षाालनं दन्तधावनं च करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं सपाद-पञ्चचवादने (५ः१५) शौचं करोमि, तदनन्ततरं मुखप्रक्षाालनं दन्तधावनं च करोमि ।

8 ‘तदनन्ततरं मुखप्रक्षाालनं दन्तधावनं करोमि’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

तदनन्ततरं मुखप्रक्षाालनं दन्तधावनं च करोमि । अहं प्रातः उत्तिष् ठाामि अहं षड्वादने (६ः००) स्वावाध्यायं करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तदनन्ततरं मुखप्रक्षाालनं दन्तधावनं च करोमि । अहं प्रातः उत्तिष् ठाामि अहं षड्वादने (६ः००) स्वावाध्यायं करोमि ।

9 पाठ्यांशे ‘अहं प्रातः उत्तिष् ठाामि’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

अहं प्रातः उत्तिष् ठाामि

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं प्रातः उत्तिष् ठाामि

10 ‘अहं षड्वादने ६ः०० स्वावाध्यायं’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

अहं षड्वादने (६ः००) स्वावाध्यायं करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं षड्वादने (६ः००) स्वावाध्यायं करोमि ।

11 पाठात् ‘अहं प्रातः उत्तिष्ठामि’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

अहं प्रातः उत्तिष्ठामि अहं सार्ध-षड्वादने (६ः३०) मम परिसरं

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं प्रातः उत्तिष्ठामि अहं सार्ध-षड्वादने (६ः३०) मम परिसरं

12 ‘अहं सार्ध-षड्वादने ६ः३० परिसरं’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

अहं सार्ध-षड्वादने (६ः३०) मम परिसरं स्वच्छं करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं सार्ध-षड्वादने (६ः३०) मम परिसरं स्वच्छं करोमि ।

13 पाठे ‘स्वच्छं करोमि’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

स्वच्छं करोमि । अहं सप् तवादने (७ः००) प्रार्थनां करोमि, गीतापाठं च करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्वच्छं करोमि । अहं सप् तवादने (७ः००) प्रार्थनां करोमि, गीतापाठं च करोमि ।

14 ‘अहं सप् तवादने ७ः००’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

अहं सप् तवादने (७ः००) प्रार्थनां करोमि, गीतापाठं च करोमि । तत्पपश् चात् अष् टवादने (८ः००) विद्याालयं अहं सार्ध-सप् तवादने (७ः३०) प्रातराशं

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं सप् तवादने (७ः००) प्रार्थनां करोमि, गीतापाठं च करोमि । तत्पपश् चात् अष् टवादने (८ः००) विद्याालयं अहं सार्ध-सप् तवादने (७ः३०) प्रातराशं

15 ‘तत्पपश् चात् अष् टवादने’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

तत्पपश् चात् अष् टवादने (८ः००) विद्याालयं अहं सार्ध-सप् तवादने (७ः३०) प्रातराशं

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तत्पपश् चात् अष् टवादने (८ः००) विद्याालयं अहं सार्ध-सप् तवादने (७ः३०) प्रातराशं

16 पाठस्य आधारेण ‘अहं सार्ध-सप् तवादने ७ः३०’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

अहं सार्ध-सप् तवादने (७ः३०) प्रातराशं ततः पादोन-सप् तवादने (६ः४५) स्नानानं करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं सार्ध-सप् तवादने (७ः३०) प्रातराशं ततः पादोन-सप् तवादने (६ः४५) स्नानानं करोमि ।

17 ‘ततः पादोन-सप् तवादने ६ः४५’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

ततः पादोन-सप् तवादने (६ः४५) स्नानानं करोमि । तदनन्ततरं मातुः पितुः च चरणवन्दनं करोमि । इदानीं कः समयः ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ततः पादोन-सप् तवादने (६ः४५) स्नानानं करोमि । तदनन्ततरं मातुः पितुः च चरणवन्दनं करोमि । इदानीं कः समयः ?

18 पाठ्यांशे ‘तदनन्ततरं मातुः पितुः चरणवन्दनं’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

तदनन्ततरं मातुः पितुः च चरणवन्दनं करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तदनन्ततरं मातुः पितुः च चरणवन्दनं करोमि ।

19 पाठात् ‘सपाद-पञ्चचवादनम्’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

सपाद-पञ्चचवादनम् सपाद-सप्ततवादनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सपाद-पञ्चचवादनम् सपाद-सप्ततवादनम्

20 ‘सपाद-सप्ततवादनम्’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

सपाद-सप्ततवादनम् सपाद-अष्टटवादनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सपाद-सप्ततवादनम् सपाद-अष्टटवादनम्

21 पाठे ‘सपाद-अष्टटवादनम्’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

सपाद-अष्टटवादनम् सार्ध-पञ्चचवादनम् सार्ध-षड्वादनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सपाद-अष्टटवादनम् सार्ध-पञ्चचवादनम् सार्ध-षड्वादनम्

22 ‘सार्ध-पञ्चचवादनम्’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

सार्ध-पञ्चचवादनम् सार्ध-षड्वादनम् सार्ध-सप्ततवादनम् सार्ध-अष्टटवादनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सार्ध-पञ्चचवादनम् सार्ध-षड्वादनम् सार्ध-सप्ततवादनम् सार्ध-अष्टटवादनम्

23 ‘सार्ध-सप्ततवादनम्’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

सार्ध-सप्ततवादनम् सार्ध-अष्टटवादनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सार्ध-सप्ततवादनम् सार्ध-अष्टटवादनम्

24 पाठस्य आधारेण ‘सार्ध-अष्टटवादनम्’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

सार्ध-अष्टटवादनम् पादोन-षड्वादनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सार्ध-अष्टटवादनम् पादोन-षड्वादनम्

25 ‘पादोन-षड्वादनम्’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

पादोन-षड्वादनम् पादोन-सप्ततवादनम् पादोन-अष्टटवादनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पादोन-षड्वादनम् पादोन-सप्ततवादनम् पादोन-अष्टटवादनम्

26 पाठात् ‘मातृभाषया अर्थं लिखन्तु’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

मातृभाषया अर्थं लिखन्तु दैनन्दिन-कार्यसरणीम्दैनिक कार्य

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मातृभाषया अर्थं लिखन्तु दैनन्दिन-कार्यसरणीम्दैनिक कार्य

27 ‘दैनन्दिन-कार्यसरणीम्दैनिक कार्य’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

दैनन्दिन-कार्यसरणीम्दैनिक कार्य बोल रहा/रही हूँ

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—दैनन्दिन-कार्यसरणीम्दैनिक कार्य बोल रहा/रही हूँ

28 पाठे ‘बोल रहा रही हूँ’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

बोल रहा/रही हूँ जागता/जागती हूँ /

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—बोल रहा/रही हूँ जागता/जागती हूँ /

29 ‘जागता जागती हूँ’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

जागता/जागती हूँ / मुखप्रक्षाालनम् दाँतों का मञ्जजन

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—जागता/जागती हूँ / मुखप्रक्षाालनम् दाँतों का मञ्जजन

30 ‘मुखप्रक्षाालनम्’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

मुखप्रक्षाालनम् दाँतों का मञ्जजन

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मुखप्रक्षाालनम् दाँतों का मञ्जजन

31 पाठस्य आधारेण ‘दाँतों मञ्जजन’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

दाँतों का मञ्जजन छन्दोोबद्धानि पद्यानि

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—दाँतों का मञ्जजन छन्दोोबद्धानि पद्यानि

32 ‘छन्दोोबद्धानि पद्यानि’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

छन्दोोबद्धानि पद्यानि वयं शब्दाार्थान् जानीमः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—छन्दोोबद्धानि पद्यानि वयं शब्दाार्थान् जानीमः

33 ‘वयं शब्दाार्थान् जानीमः’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

वयं शब्दाार्थान् जानीमः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वयं शब्दाार्थान् जानीमः

34 पाठात् ‘वयम् अभ्यायासं कुर्मः’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

वयम् अभ्यायासं कुर्मः प िट्टकातः शिष्टााचारस्य पदानि चित्वावा लिखन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वयम् अभ्यायासं कुर्मः प िट्टकातः शिष्टााचारस्य पदानि चित्वावा लिखन्तु —

35 ‘िट्टकातः शिष्टााचारस्य पदानि चित्वावा’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

प िट्टकातः शिष्टााचारस्य पदानि चित्वावा लिखन्तु — अतिथिसत्काकारः अहङ्कारः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—प िट्टकातः शिष्टााचारस्य पदानि चित्वावा लिखन्तु — अतिथिसत्काकारः अहङ्कारः

36 पाठे ‘अतिथिसत्काकारः अहङ्कारः’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

अतिथिसत्काकारः अहङ्कारः ज्येष्ठेषु आदरः कनिष्ठेषु प्रीति

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अतिथिसत्काकारः अहङ्कारः ज्येष्ठेषु आदरः कनिष्ठेषु प्रीति

37 ‘ज्येष्ठेषु आदरः’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

ज्येष्ठेषु आदरः कनिष्ठेषु प्रीति सत्पापात्रे दानम् सर्वेषु मैत्रीभावः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ज्येष्ठेषु आदरः कनिष्ठेषु प्रीति सत्पापात्रे दानम् सर्वेषु मैत्रीभावः

38 ‘सत्पापात्रे दानम्’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

सत्पापात्रे दानम् सर्वेषु मैत्रीभावः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सत्पापात्रे दानम् सर्वेषु मैत्रीभावः

39 पाठस्य आधारेण ‘सर्वेषु मैत्रीभावः’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

सर्वेषु मैत्रीभावः भ्राातृषु भगिनीषु च स्नेनेहः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सर्वेषु मैत्रीभावः भ्राातृषु भगिनीषु च स्नेनेहः

40 ‘भ्राातृषु भगिनीषु स्नेनेहः’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

भ्राातृषु भगिनीषु च स्नेनेहः उदाहरणानुगुणं समयं संख्याभिः लिखन्तु — यथा – पादोन-सप्ततवादनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भ्राातृषु भगिनीषु च स्नेनेहः उदाहरणानुगुणं समयं संख्याभिः लिखन्तु — यथा – पादोन-सप्ततवादनम्

41 पाठ्यांशे ‘उदाहरणानुगुणं समयं संख्याभिः लिखन्तु’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

उदाहरणानुगुणं समयं संख्याभिः लिखन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उदाहरणानुगुणं समयं संख्याभिः लिखन्तु —

42 ‘यथा पादोन-सप्ततवादनम्’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

यथा – पादोन-सप्ततवादनम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यथा – पादोन-सप्ततवादनम्

43 पाठात् ‘सार्ध-चतुर्वादनम्’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

सार्ध-चतुर्वादनम् पादोन-एकादशवादनम् –

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सार्ध-चतुर्वादनम् पादोन-एकादशवादनम् –

44 ‘पादोन-एकादशवादनम्’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

पादोन-एकादशवादनम् – उदाहरणानुगुणं समयम् अक्षरैः लिखन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पादोन-एकादशवादनम् – उदाहरणानुगुणं समयम् अक्षरैः लिखन्तु —

45 पाठे ‘उदाहरणानुगुणं समयम् अक्षरैः लिखन्तु’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

उदाहरणानुगुणं समयम् अक्षरैः लिखन्तु — यथा – ०६ः०० – . उदाहरणानुगुणं प्रश्निर्माणं कुर्वन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उदाहरणानुगुणं समयम् अक्षरैः लिखन्तु — यथा – ०६ः०० – . उदाहरणानुगुणं प्रश्निर्माणं कुर्वन्तु —

46 ‘यथा ०६ः००’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

यथा – ०६ः०० – . उदाहरणानुगुणं प्रश्निर्माणं कुर्वन्तु — यथा – सः सार्ध-सप्ततवादने अध्यनं करोति । (क) सा सपाद-नवादने विद्याालयं गच्छति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यथा – ०६ः०० – . उदाहरणानुगुणं प्रश्निर्माणं कुर्वन्तु — यथा – सः सार्ध-सप्ततवादने अध्यनं करोति । (क) सा सपाद-नवादने विद्याालयं गच्छति ।

47 पाठ्यपुस्तके ‘उदाहरणानुगुणं प्रश्निर्माणं कुर्वन्तु’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

उदाहरणानुगुणं प्रश्निर्माणं कुर्वन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उदाहरणानुगुणं प्रश्निर्माणं कुर्वन्तु —

48 ‘यथा सार्ध-सप्ततवादने अध्यनं करोति’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

यथा – सः सार्ध-सप्ततवादने अध्यनं करोति । (क) सा सपाद-नवादने विद्याालयं गच्छति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यथा – सः सार्ध-सप्ततवादने अध्यनं करोति । (क) सा सपाद-नवादने विद्याालयं गच्छति ।

49 पाठस्य आधारेण ‘सपाद-नवादने विद्याालयं गच्छति’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

(क) सा सपाद-नवादने विद्याालयं गच्छति । (ख) सतीशः सार्ध-द्वादशवादने भोजनं करोति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(क) सा सपाद-नवादने विद्याालयं गच्छति । (ख) सतीशः सार्ध-द्वादशवादने भोजनं करोति ।

50 ‘सतीशः सार्ध-द्वादशवादने भोजनं करोति’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

(ख) सतीशः सार्ध-द्वादशवादने भोजनं करोति । यानं पञ्चचवादने आगच्छति । गोपालः षड्वादने गोदोहनं करोति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ख) सतीशः सार्ध-द्वादशवादने भोजनं करोति । यानं पञ्चचवादने आगच्छति । गोपालः षड्वादने गोदोहनं करोति ।

51 पाठ्यांशे ‘यानं पञ्चचवादने आगच्छति’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

यानं पञ्चचवादने आगच्छति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यानं पञ्चचवादने आगच्छति ।

52 ‘गोपालः षड्वादने गोदोहनं करोति’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

गोपालः षड्वादने गोदोहनं करोति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—गोपालः षड्वादने गोदोहनं करोति ।

53 पाठात् ‘माता दशवादने कार्यालयं गच्छति’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

(ङ) माता दशवादने कार्यालयं गच्छति । स्वस्य दिनचर्यांं सरलवाक्यैः लिखन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ङ) माता दशवादने कार्यालयं गच्छति । स्वस्य दिनचर्यांं सरलवाक्यैः लिखन्तु —

54 ‘स्वस्य दिनचर्यांं सरलवाक्यैः लिखन्तु’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

स्वस्य दिनचर्यांं सरलवाक्यैः लिखन्तु — वाक्येषु शिष्टााचारपदं योजयन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्वस्य दिनचर्यांं सरलवाक्यैः लिखन्तु — वाक्येषु शिष्टााचारपदं योजयन्तु —

55 पाठे ‘वाक्येषु शिष्टााचारपदं योजयन्तु’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

वाक्येषु शिष्टााचारपदं योजयन्तु — यथा – युवकः मातापित्रोःोः सेवां करोति । (क) सा दुर्बलानां . करोति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वाक्येषु शिष्टााचारपदं योजयन्तु — यथा – युवकः मातापित्रोःोः सेवां करोति । (क) सा दुर्बलानां . करोति ।

56 ‘यथा युवकः मातापित्रोःोः सेवां’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

यथा – युवकः मातापित्रोःोः सेवां करोति । (क) सा दुर्बलानां . करोति । (ख) सर्वेषु प्राणिषु . भवतु । (ग) सर्वे छात्राः पाठशालायाः . कुर्वन्तु ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यथा – युवकः मातापित्रोःोः सेवां करोति । (क) सा दुर्बलानां . करोति । (ख) सर्वेषु प्राणिषु . भवतु । (ग) सर्वे छात्राः पाठशालायाः . कुर्वन्तु ।

57 पाठ्यपुस्तके ‘दुर्बलानां करोति’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

(क) सा दुर्बलानां . करोति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(क) सा दुर्बलानां . करोति ।

58 ‘सर्वेषु प्राणिषु भवतु’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

(ख) सर्वेषु प्राणिषु . भवतु । (ग) सर्वे छात्राः पाठशालायाः . कुर्वन्तु ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ख) सर्वेषु प्राणिषु . भवतु । (ग) सर्वे छात्राः पाठशालायाः . कुर्वन्तु ।

59 पाठस्य आधारेण ‘सर्वे छात्राः पाठशालायाः कुर्वन्तु’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

(ग) सर्वे छात्राः पाठशालायाः . कुर्वन्तु । (घ) वयं सर्वे अतिथीनां . कुर्मः ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ग) सर्वे छात्राः पाठशालायाः . कुर्वन्तु । (घ) वयं सर्वे अतिथीनां . कुर्मः ।

60 ‘वयं सर्वे अतिथीनां कुर्मः’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

(घ) वयं सर्वे अतिथीनां . कुर्मः । (ङ) परस्पपरं छात्रेषु . भवतु । सः कदा अध्यनं करोति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(घ) वयं सर्वे अतिथीनां . कुर्मः । (ङ) परस्पपरं छात्रेषु . भवतु । सः कदा अध्यनं करोति ?

61 पाठ्यांशे ‘परस्पपरं छात्रेषु भवतु’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

(ङ) परस्पपरं छात्रेषु . भवतु ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ङ) परस्पपरं छात्रेषु . भवतु ।

62 ‘कदा अध्यनं करोति’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

सः कदा अध्यनं करोति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सः कदा अध्यनं करोति ?

63 पाठात् ‘अहं प्रातः षड्वादने उत्तिष्ठामि’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

अहं प्रातः षड्वादने उत्तिष्ठामि । योग्यताविस्ततरः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं प्रातः षड्वादने उत्तिष्ठामि । योग्यताविस्ततरः

64 ‘योग्यताविस्ततरः’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

योग्यताविस्ततरः भारतीयज्ञाान-परम्पपरायां समयः घटीयन्त्राणि च

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—योग्यताविस्ततरः भारतीयज्ञाान-परम्पपरायां समयः घटीयन्त्राणि च

65 पाठे ‘भारतीयज्ञाान-परम्पपरायां समयः घटीयन्त्राणि’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

भारतीयज्ञाान-परम्पपरायां समयः घटीयन्त्राणि च प्राचीनभाारते जनााः समयनिर्देशाार्थं सूर्यस्य गतिं पश्यन्ति स्म । तस्य कृते ते बहुविधस्य विज्ञाानस्य

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भारतीयज्ञाान-परम्पपरायां समयः घटीयन्त्राणि च प्राचीनभाारते जनााः समयनिर्देशाार्थं सूर्यस्य गतिं पश्यन्ति स्म । तस्य कृते ते बहुविधस्य विज्ञाानस्य

66 ‘प्राचीनभाारते जनााः समयनिर्देशाार्थं सूर्यस्य’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

प्राचीनभाारते जनााः समयनिर्देशाार्थं सूर्यस्य गतिं पश्यन्ति स्म । तस्य कृते ते बहुविधस्य विज्ञाानस्य आविष्ककरणं कृतवन्तः । ताादृशाानि विज्ञाानयन््त्राणि साामान्य्यतः वयं प्रसिद्धेषु देवाालयेषु पश्याामः ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—प्राचीनभाारते जनााः समयनिर्देशाार्थं सूर्यस्य गतिं पश्यन्ति स्म । तस्य कृते ते बहुविधस्य विज्ञाानस्य आविष्ककरणं कृतवन्तः । ताादृशाानि विज्ञाानयन््त्राणि साामान्य्यतः वयं प्रसिद्धेषु देवाालयेषु पश्याामः ।

67 पाठ्यपुस्तके ‘तस्य कृते बहुविधस्य विज्ञाानस्य’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

तस्य कृते ते बहुविधस्य विज्ञाानस्य

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तस्य कृते ते बहुविधस्य विज्ञाानस्य

68 ‘आविष्ककरणं कृतवन्तः’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

आविष्ककरणं कृतवन्तः । ताादृशाानि विज्ञाानयन््त्राणि साामान्य्यतः वयं प्रसिद्धेषु देवाालयेषु पश्याामः ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—आविष्ककरणं कृतवन्तः । ताादृशाानि विज्ञाानयन््त्राणि साामान्य्यतः वयं प्रसिद्धेषु देवाालयेषु पश्याामः ।

69 पाठस्य आधारेण ‘ताादृशाानि विज्ञाानयन््त्राणि साामान्य्यतः वयं’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

ताादृशाानि विज्ञाानयन््त्राणि साामान्य्यतः वयं प्रसिद्धेषु देवाालयेषु पश्याामः । ओडिशाारााज्येये कोणार्कक्षेत्रे विद्यमााने सूर्यमन्दिरे चक्राणि सन्ति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ताादृशाानि विज्ञाानयन््त्राणि साामान्य्यतः वयं प्रसिद्धेषु देवाालयेषु पश्याामः । ओडिशाारााज्येये कोणार्कक्षेत्रे विद्यमााने सूर्यमन्दिरे चक्राणि सन्ति ।

70 ‘ओडिशाारााज्येये कोणार्कक्षेत्रे विद्यमााने सूर्यमन्दिरे’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

ओडिशाारााज्येये कोणार्कक्षेत्रे विद्यमााने सूर्यमन्दिरे चक्राणि सन्ति । सूर्यमन्न्दिरम् – कोणार्कः (ओडिशा) परियोजनाकार्यम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ओडिशाारााज्येये कोणार्कक्षेत्रे विद्यमााने सूर्यमन्दिरे चक्राणि सन्ति । सूर्यमन्न्दिरम् – कोणार्कः (ओडिशा) परियोजनाकार्यम्

71 पाठ्यांशे ‘सूर्यमन्न्दिरम् कोणार्कः ओडिशा’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

सूर्यमन्न्दिरम् – कोणार्कः (ओडिशा)

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सूर्यमन्न्दिरम् – कोणार्कः (ओडिशा)

72 पाठात् ‘स्फोोरकपत्रे घटीनां चित्राणि रचयन्तु’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

स्फोोरकपत्रे घटीनां चित्राणि रचयन्तु, तेेषु विविधान् रङ्गान् पूरयन्तु, संस्कृतेेन समयं च लिखन्तु । मात्रा / पित्राा सह चर्चां कृृत्वाा स्वस्याः / स्वस्य दिदिनचर्यां संस्कृतेेन लिखन्तु ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्फोोरकपत्रे घटीनां चित्राणि रचयन्तु, तेेषु विविधान् रङ्गान् पूरयन्तु, संस्कृतेेन समयं च लिखन्तु । मात्रा / पित्राा सह चर्चां कृृत्वाा स्वस्याः / स्वस्य दिदिनचर्यां संस्कृतेेन लिखन्तु ।

73 ‘मात्रा पित्राा चर्चां कृृत्वाा’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

मात्रा / पित्राा सह चर्चां कृृत्वाा स्वस्याः / स्वस्य दिदिनचर्यां संस्कृतेेन लिखन्तु । शिष्टाटाचारस्य विषयेे पञ्चाचानां श्लोोकानां संग्रहं कुर्वन्तु स्ममरन् तु च ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मात्रा / पित्राा सह चर्चां कृृत्वाा स्वस्याः / स्वस्य दिदिनचर्यां संस्कृतेेन लिखन्तु । शिष्टाटाचारस्य विषयेे पञ्चाचानां श्लोोकानां संग्रहं कुर्वन्तु स्ममरन् तु च ।

74 पाठे ‘शिष्टाटाचारस्य विषयेे पञ्चाचानां श्लोोकानां’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

शिष्टाटाचारस्य विषयेे पञ्चाचानां श्लोोकानां संग्रहं कुर्वन्तु स्ममरन् तु च । समुद्रवसनेे देेवि पर्वतस्ततनमण्डले । विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यंयं पादस्पर्शंं क्षमस्व मे ॥

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—शिष्टाटाचारस्य विषयेे पञ्चाचानां श्लोोकानां संग्रहं कुर्वन्तु स्ममरन् तु च । समुद्रवसनेे देेवि पर्वतस्ततनमण्डले । विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यंयं पादस्पर्शंं क्षमस्व मे ॥

75 ‘समुद्रवसनेे देेवि पर्वतस्ततनमण्डले’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

समुद्रवसनेे देेवि पर्वतस्ततनमण्डले । विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यंयं पादस्पर्शंं क्षमस्व मे ॥ कराग्रे वसतेे लक्ष्मीःमीः करमध्येे सरस्वती । करमूलेे तु गोविन्दः प्रभातेे करदर्शनम् ॥

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—समुद्रवसनेे देेवि पर्वतस्ततनमण्डले । विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यंयं पादस्पर्शंं क्षमस्व मे ॥ कराग्रे वसतेे लक्ष्मीःमीः करमध्येे सरस्वती । करमूलेे तु गोविन्दः प्रभातेे करदर्शनम् ॥

76 पाठ्यपुस्तके ‘विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यंयं पादस्पर्शंं क्षमस्व’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यंयं पादस्पर्शंं क्षमस्व मे ॥

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यंयं पादस्पर्शंं क्षमस्व मे ॥

77 ‘कराग्रे वसतेे लक्ष्मीःमीः करमध्येे’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

कराग्रे वसतेे लक्ष्मीःमीः करमध्येे सरस्वती । करमूलेे तु गोविन्दः प्रभातेे करदर्शनम् ॥

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कराग्रे वसतेे लक्ष्मीःमीः करमध्येे सरस्वती । करमूलेे तु गोविन्दः प्रभातेे करदर्शनम् ॥

78 पाठस्य आधारेण ‘करमूलेे गोविन्दः प्रभातेे करदर्शनम्’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

करमूलेे तु गोविन्दः प्रभातेे करदर्शनम् ॥ घटिकायन्त्रम् – जन्तरमन्तरं, जयपुरम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—करमूलेे तु गोविन्दः प्रभातेे करदर्शनम् ॥ घटिकायन्त्रम् – जन्तरमन्तरं, जयपुरम्

79 ‘घटिकायन्त्रम् जन्तरमन्तरं जयपुरम्’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

घटिकायन्त्रम् – जन्तरमन्तरं, जयपुरम् मिश्रयन्त्रम् – जन्तरमन्तरं, देेहली प्रातः स्ममरणम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—घटिकायन्त्रम् – जन्तरमन्तरं, जयपुरम् मिश्रयन्त्रम् – जन्तरमन्तरं, देेहली प्रातः स्ममरणम्

80 पाठ्यांशे ‘मिश्रयन्त्रम् जन्तरमन्तरं देेहली’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

मिश्रयन्त्रम् – जन्तरमन्तरं, देेहली

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मिश्रयन्त्रम् – जन्तरमन्तरं, देेहली

81 पाठात् ‘नाम सन्दीपः’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

मम नाम सन्दीपः । अहं मम दिनचर्यां वदामि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मम नाम सन्दीपः । अहं मम दिनचर्यां वदामि ।

82 ‘अहं दिनचर्यां वदामि’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

अहं मम दिनचर्यां वदामि । अहम् अपि मम दिनचर्यां वदामि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं मम दिनचर्यां वदामि । अहम् अपि मम दिनचर्यां वदामि ।

83 पाठे ‘अहम् अपि दिनचर्यां वदामि’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

अहम् अपि मम दिनचर्यां वदामि । प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि, मातापितरौ च नमामि । ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहम् अपि मम दिनचर्यां वदामि । प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि, मातापितरौ च नमामि । ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि ।

84 ‘प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि, मातापितरौ च नमामि । ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि । अहं सार्ध-पञ्चचवादने (५ः३०) सूर्य-नमस्काकारं योगासनं च करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—प्रथमं भूमेः वन्दनं करोमि, मातापितरौ च नमामि । ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि । अहं सार्ध-पञ्चचवादने (५ः३०) सूर्य-नमस्काकारं योगासनं च करोमि ।

85 पाठ्यपुस्तके ‘ततः उषःपानं करोमि कवोष्णं’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ततः उषःपानं करोमि, कवोष्णं जलं पिबामि ।

86 ‘अहं सार्ध-पञ्चचवादने ५ः३० सूर्य-नमस्काकारं’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

अहं सार्ध-पञ्चचवादने (५ः३०) सूर्य-नमस्काकारं योगासनं च करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं सार्ध-पञ्चचवादने (५ः३०) सूर्य-नमस्काकारं योगासनं च करोमि ।

87 पाठस्य आधारेण ‘योगासनं करोमि’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

योगासनं च करोमि । अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने (५ः००) उत्तिष्ठामि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—योगासनं च करोमि । अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने (५ः००) उत्तिष्ठामि ।

88 ‘अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने (५ः००) उत्तिष्ठामि । अहं सपाद-पञ्चचवादने (५ः१५) शौचं करोमि, तदनन्ततरं मुखप्रक्षाालनं दन्तधावनं च करोमि ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहं प्रतिदिनं प्रातः पञ्चचवादने (५ः००) उत्तिष्ठामि । अहं सपाद-पञ्चचवादने (५ः१५) शौचं करोमि, तदनन्ततरं मुखप्रक्षाालनं दन्तधावनं च करोमि ।

Other subjects in Class 6