Notes, Tests & AI Tutor for Class 5–12 | CBSE · JEE · NEET | 24x7 Access
Home Schools
Log in Get Started
Subjective Questions

पाठ्यपुस्तकाधारित प्रश्नोत्तर

5. संख्यागणना · Class 6 Sanskrit

Practise 88 short and long answer questions on पाठ्यपुस्तकाधारित प्रश्नोत्तर from 5. संख्यागणना. Try writing your own answer first, then tap the question to compare it with the model answer and read the explanation behind it.

1 पाठ्यांशे ‘भवन्तः कति जनाः सन्ति’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

भवन्तः कति जनाः सन्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भवन्तः कति जनाः सन्ति ?

2 ‘सुमितः विश्वनाथः वीणा उदिता’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

सुमितः, विश्वनाथः, वीणा, उदिता, कमला,

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सुमितः, विश्वनाथः, वीणा, उदिता, कमला,

3 पाठात् ‘प्रीतिः निरुपमा प्रशान्तः देवेशः’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

प्रीतिः, निरुपमा, प्रशान्तः, देवेशः अहं च स्मः । तर्हि कति छात्राः सन्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—प्रीतिः, निरुपमा, प्रशान्तः, देवेशः अहं च स्मः । तर्हि कति छात्राः सन्ति ?

4 ‘तर्हि कति छात्राः सन्ति’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

तर्हि कति छात्राः सन्ति ? एकम् एकम् एकम् एकम् एकम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—तर्हि कति छात्राः सन्ति ? एकम् एकम् एकम् एकम् एकम्

5 पाठे ‘एकम् एकम् एकम् एकम्’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

एकम् एकम् एकम् एकम् एकम् संस्कृतेन गणनां न जानन्ति । अस्तु, अधुना संख्यायागणनां पठामः ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एकम् एकम् एकम् एकम् एकम् संस्कृतेन गणनां न जानन्ति । अस्तु, अधुना संख्यायागणनां पठामः ।

6 ‘संस्कृतेन गणनां जानन्ति’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

संस्कृतेन गणनां न जानन्ति । अस्तु, अधुना संख्यायागणनां पठामः । अहम् एकं सुन्दरं संख्यायागीतं गायामि । भवन्तः अनुगायन्तु ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—संस्कृतेन गणनां न जानन्ति । अस्तु, अधुना संख्यायागणनां पठामः । अहम् एकं सुन्दरं संख्यायागीतं गायामि । भवन्तः अनुगायन्तु ।

7 पाठ्यपुस्तके ‘अस्तु अधुना संख्यायागणनां पठामः’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

अस्तु, अधुना संख्यायागणनां पठामः ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अस्तु, अधुना संख्यायागणनां पठामः ।

8 ‘अहम् एकं सुन्दरं संख्यायागीतं’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

अहम् एकं सुन्दरं संख्यायागीतं गायामि । भवन्तः अनुगायन्तु ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अहम् एकं सुन्दरं संख्यायागीतं गायामि । भवन्तः अनुगायन्तु ।

9 पाठस्य आधारेण ‘भवन्तः अनुगायन्तु’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

भवन्तः अनुगायन्तु । संख्यागणनाा ननु सरलाा

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भवन्तः अनुगायन्तु । संख्यागणनाा ननु सरलाा

10 ‘संख्यागणनाा ननु सरलाा’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

संख्यागणनाा ननु सरलाा सप्त वासराः सप्ताहे ननु स्वराः सुमधुराः सप्त ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—संख्यागणनाा ननु सरलाा सप्त वासराः सप्ताहे ननु स्वराः सुमधुराः सप्त ।

11 पाठ्यांशे ‘सप्त वासराः सप्ताहे ननु’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

सप्त वासराः सप्ताहे ननु

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सप्त वासराः सप्ताहे ननु

12 ‘स्वराः सुमधुराः सप्त’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

स्वराः सुमधुराः सप्त ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—स्वराः सुमधुराः सप्त ।

13 पाठात् ‘ऊर्ध्वमधस्तातत् लोकाः सप्त’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

ऊर्ध्वमधस्तातत् लोकाः सप्त ख्यातता ऋषयः सप्त ॥

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ऊर्ध्वमधस्तातत् लोकाः सप्त ख्यातता ऋषयः सप्त ॥

14 ‘ख्यातता ऋषयः सप्त’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

ख्यातता ऋषयः सप्त ॥ एकः सूर्यः चन्द्रोोऽप्येकः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ख्यातता ऋषयः सप्त ॥ एकः सूर्यः चन्द्रोोऽप्येकः

15 पाठे ‘एकः सूर्यः चन्द्रोोऽप्येकः’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

एकः सूर्यः चन्द्रोोऽप्येकः मानवकुलमप्येकम् । द्वे नयने ननु जीविनि सकले

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—एकः सूर्यः चन्द्रोोऽप्येकः मानवकुलमप्येकम् । द्वे नयने ननु जीविनि सकले

16 ‘मानवकुलमप्येकम्’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

मानवकुलमप्येकम् । द्वे नयने ननु जीविनि सकले प्रभवति सर्वो द्रष्टुम् ॥ लोकशङ्करस्त्रिनयनमूर्तिः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मानवकुलमप्येकम् । द्वे नयने ननु जीविनि सकले प्रभवति सर्वो द्रष्टुम् ॥ लोकशङ्करस्त्रिनयनमूर्तिः

17 पाठ्यपुस्तके ‘द्वे नयने ननु जीविनि’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

द्वे नयने ननु जीविनि सकले

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—द्वे नयने ननु जीविनि सकले

18 ‘प्रभवति सर्वो द्रष्टुम्’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

प्रभवति सर्वो द्रष्टुम् ॥ लोकशङ्करस्त्रिनयनमूर्तिः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—प्रभवति सर्वो द्रष्टुम् ॥ लोकशङ्करस्त्रिनयनमूर्तिः

19 पाठस्य आधारेण ‘लोकशङ्करस्त्रिनयनमूर्तिः’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

लोकशङ्करस्त्रिनयनमूर्तिः नमाम्यहं ततं प्रतिदिवसम् ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—लोकशङ्करस्त्रिनयनमूर्तिः नमाम्यहं ततं प्रतिदिवसम् ।

20 ‘नमाम्यहं ततं प्रतिदिवसम्’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

नमाम्यहं ततं प्रतिदिवसम् । चततुर्मुखोऽयं जगततः स्रष्टाातत ेन हि सृष्टं जीवकुलम् ॥

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—नमाम्यहं ततं प्रतिदिवसम् । चततुर्मुखोऽयं जगततः स्रष्टाातत ेन हि सृष्टं जीवकुलम् ॥

21 पाठ्यांशे ‘चततुर्मुखोऽयं जगततः स्रष्टाातत’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

चततुर्मुखोऽयं जगततः स्रष्टाातत

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—चततुर्मुखोऽयं जगततः स्रष्टाातत

22 ‘सृष्टं जीवकुलम्’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

ेन हि सृष्टं जीवकुलम् ॥

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ेन हि सृष्टं जीवकुलम् ॥

23 पाठात् ‘पञ्चाचाङ्गुलयो करकमले’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

पञ्चाचाङ्गुलयो मम करकमले लोके विदधति गणनाम् ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पञ्चाचाङ्गुलयो मम करकमले लोके विदधति गणनाम् ।

24 ‘लोके विदधति गणनाम्’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

लोके विदधति गणनाम् । सुरसेनानीः षण्मुमुखदेवः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—लोके विदधति गणनाम् । सुरसेनानीः षण्मुमुखदेवः

25 पाठे ‘सुरसेनानीः षण्मुमुखदेवः’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

सुरसेनानीः षण्मुमुखदेवः सतं पात्यममरगणम् ॥ पूर्वाद्या दश दिशः प्रसिद्धाः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सुरसेनानीः षण्मुमुखदेवः सतं पात्यममरगणम् ॥ पूर्वाद्या दश दिशः प्रसिद्धाः

26 ‘सतं पात्यममरगणम्’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

सतं पात्यममरगणम् ॥ पूर्वाद्या दश दिशः प्रसिद्धाः सङ्ख्यायागणना ननु सरला । गायामो वयममितामोदं

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सतं पात्यममरगणम् ॥ पूर्वाद्या दश दिशः प्रसिद्धाः सङ्ख्यायागणना ननु सरला । गायामो वयममितामोदं

27 पाठ्यपुस्तके ‘पूर्वाद्या दिशः प्रसिद्धाः’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

पूर्वाद्या दश दिशः प्रसिद्धाः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पूर्वाद्या दश दिशः प्रसिद्धाः

28 ‘सङ्ख्यायागणना ननु सरला’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

सङ्ख्यायागणना ननु सरला । गायामो वयममितामोदं

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सङ्ख्यायागणना ननु सरला । गायामो वयममितामोदं

29 पाठस्य आधारेण ‘गायामो वयममितामोदं’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

गायामो वयममितामोदं कुर्मो बहुधा करतालम् ॥

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—गायामो वयममितामोदं कुर्मो बहुधा करतालम् ॥

30 ‘कुर्मो बहुधा करतालम्’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

कुर्मो बहुधा करतालम् ॥ डाॅ. जनार्दनहेगडे अष्ट दिग्गगजा धरन्ति धरणीम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—कुर्मो बहुधा करतालम् ॥ डाॅ. जनार्दनहेगडे अष्ट दिग्गगजा धरन्ति धरणीम्

31 ‘अष्ट दिग्गगजा धरन्ति धरणीम्’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

अष्ट दिग्गगजा धरन्ति धरणीम्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अष्ट दिग्गगजा धरन्ति धरणीम्

32 पाठात् ‘उपकृृतिशीला अतुलबलाः’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

उपकृृतिशीला अतुलबलाः । नव ग्रहा ननु विपुले गगने

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उपकृृतिशीला अतुलबलाः । नव ग्रहा ननु विपुले गगने

33 ‘ग्रहा ननु विपुले गगने’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

नव ग्रहा ननु विपुले गगने चरन्ति सततं नियततया ॥

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—नव ग्रहा ननु विपुले गगने चरन्ति सततं नियततया ॥

34 पाठे ‘चरन्ति सततं नियततया’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

चरन्ति सततं नियततया ॥ गृृहस्य दश दिशाः पूर्वदिशा, पश्चिमदिशा,

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—चरन्ति सततं नियततया ॥ गृृहस्य दश दिशाः पूर्वदिशा, पश्चिमदिशा,

35 ‘गृृहस्य दिशाः’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

गृृहस्य दश दिशाः पूर्वदिशा, पश्चिमदिशा, उत्तरदिशा, दक्षिणदिशा, ईशानदिशा, आग्नेनेयदिशा,

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—गृृहस्य दश दिशाः पूर्वदिशा, पश्चिमदिशा, उत्तरदिशा, दक्षिणदिशा, ईशानदिशा, आग्नेनेयदिशा,

36 पाठ्यपुस्तके ‘पूर्वदिशा पश्चिमदिशा’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

पूर्वदिशा, पश्चिमदिशा,

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पूर्वदिशा, पश्चिमदिशा,

37 ‘उत्तरदिशा दक्षिणदिशा’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

उत्तरदिशा, दक्षिणदिशा, ईशानदिशा, आग्नेनेयदिशा,

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उत्तरदिशा, दक्षिणदिशा, ईशानदिशा, आग्नेनेयदिशा,

38 पाठस्य आधारेण ‘ईशानदिशा आग्नेनेयदिशा’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

ईशानदिशा, आग्नेनेयदिशा, नैर्ॠत्य दिशा, वायव्यदिशा,

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—ईशानदिशा, आग्नेनेयदिशा, नैर्ॠत्य दिशा, वायव्यदिशा,

39 ‘नैर्ॠत्य दिशा वायव्यदिशा’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

नैर्ॠत्य दिशा, वायव्यदिशा, मातृभाषया अर्थं लिखन्तु

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—नैर्ॠत्य दिशा, वायव्यदिशा, मातृभाषया अर्थं लिखन्तु

40 पाठ्यांशे ‘मातृभाषया अर्थं लिखन्तु’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

मातृभाषया अर्थं लिखन्तु

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—मातृभाषया अर्थं लिखन्तु

41 पाठात् ‘सृष्टिकर्ता ब्रह्माा’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

सृष्टिकर्ता ब्रह्माा

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—सृष्टिकर्ता ब्रह्माा

42 पाठे ‘ ’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

देवों के सेनापति - -

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्— देवों के सेनापति

  • -
43 ‘देवों सेनापति’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

देवों के सेनापति - - वयं शब्दाार्थान् जानीमः वयं संख्यांयां गणयामः (१ – ५०)

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—देवों के सेनापति - - वयं शब्दाार्थान् जानीमः वयं संख्यांयां गणयामः (१ – ५०)

44 ‘वयं शब्दाार्थान् जानीमः’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

वयं शब्दाार्थान् जानीमः वयं संख्यांयां गणयामः (१ – ५०)

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वयं शब्दाार्थान् जानीमः वयं संख्यांयां गणयामः (१ – ५०)

45 पाठस्य आधारेण ‘वयं संख्यांयां गणयामः’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

वयं संख्यांयां गणयामः (१ – ५०) – एकचत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वयं संख्यांयां गणयामः (१ – ५०) – एकचत्वावारिंशत्

46 ‘एकचत्वावारिंशत्’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

– एकचत्वावारिंशत् – द्वाात्रिंशत् – द्विचत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– एकचत्वावारिंशत् – द्वाात्रिंशत् – द्विचत्वावारिंशत्

47 पाठात् ‘त्रयस्त्रिंत्रिंशत्’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

– त्रयस्त्रिंत्रिंशत् – त्रिचत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– त्रयस्त्रिंत्रिंशत् – त्रिचत्वावारिंशत्

48 ‘त्रिचत्वावारिंशत्’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

– त्रिचत्वावारिंशत् – चत्वावारि१४ – चतुर्दश

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– त्रिचत्वावारिंशत् – चत्वावारि१४ – चतुर्दश

49 पाठे ‘चत्वावारि१४ चतुर्दश’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

– चत्वावारि१४ – चतुर्दश – चतुस्त्रिंत्रिंशत् – चतुश्चचत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– चत्वावारि१४ – चतुर्दश – चतुस्त्रिंत्रिंशत् – चतुश्चचत्वावारिंशत्

50 ‘चतुस्त्रिंत्रिंशत्’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

– चतुस्त्रिंत्रिंशत् – चतुश्चचत्वावारिंशत् – पञ्चचत्रिंशत् ४५ – पञ्चत्वावारिंशत् – षट्चत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– चतुस्त्रिंत्रिंशत् – चतुश्चचत्वावारिंशत् – पञ्चचत्रिंशत् ४५ – पञ्चत्वावारिंशत् – षट्चत्वावारिंशत्

51 पाठ्यपुस्तके ‘चतुश्चचत्वावारिंशत्’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

– चतुश्चचत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– चतुश्चचत्वावारिंशत्

52 ‘पञ्चचत्रिंशत् पञ्चत्वावारिंशत्’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

– पञ्चचत्रिंशत् ४५ – पञ्चत्वावारिंशत् – षट्चत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– पञ्चचत्रिंशत् ४५ – पञ्चत्वावारिंशत् – षट्चत्वावारिंशत्

53 पाठस्य आधारेण ‘षट्चत्वावारिंशत्’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

– षट्चत्वावारिंशत् – सप्तचत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– षट्चत्वावारिंशत् – सप्तचत्वावारिंशत्

54 ‘सप्तचत्वावारिंशत्’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

– सप्तचत्वावारिंशत् – अष्टाात्रिंशत् – अष्टचत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– सप्तचत्वावारिंशत् – अष्टाात्रिंशत् – अष्टचत्वावारिंशत्

55 पाठात् ‘नवचत्वावारिंशत्’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

– नवचत्वावारिंशत् – चत्वावारिंशत्

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—– नवचत्वावारिंशत् – चत्वावारिंशत्

56 ‘ ’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

अत्यायानन्दपूर्वकम् वयम् अभ्यायासं कुर्मः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्— अत्यायानन्दपूर्वकम् वयम् अभ्यायासं कुर्मः

57 ‘ ’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

वयम् अभ्यायासं कुर्मः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्— वयम् अभ्यायासं कुर्मः

58 पाठस्य आधारेण ‘वयम् अभ्यायासं कुर्मः’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

वयम् अभ्यायासं कुर्मः पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वयम् अभ्यायासं कुर्मः पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु —

59 ‘पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानानाम्’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु — (क) कः एकः अस्ति ? (ख) कः षण्मुखदेवः अस्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु — (क) कः एकः अस्ति ? (ख) कः षण्मुखदेवः अस्ति ?

60 ‘षण्मुखदेवः अस्ति’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

(ख) कः षण्मुखदेवः अस्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ख) कः षण्मुखदेवः अस्ति ?

61 पाठात् ‘त्रिनयनमूर्तिः अस्ति’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

(ग) कः त्रिनयनमूर्तिः अस्ति ? (घ) का सरला अस्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ग) कः त्रिनयनमूर्तिः अस्ति ? (घ) का सरला अस्ति ?

62 ‘सरला अस्ति’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

(घ) का सरला अस्ति ? (ङ) के अतुलबलाः सन्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(घ) का सरला अस्ति ? (ङ) के अतुलबलाः सन्ति ?

63 पाठे ‘अतुलबलाः सन्ति’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

(ङ) के अतुलबलाः सन्ति ? उदाहरणानुगुणं शब्दाानां पुरतः उचितां संख्यांयां लिखन्तु — यथा – आकाशे . सूर्यः विभाति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ङ) के अतुलबलाः सन्ति ? उदाहरणानुगुणं शब्दाानां पुरतः उचितां संख्यांयां लिखन्तु — यथा – आकाशे . सूर्यः विभाति ।

64 ‘उदाहरणानुगुणं शब्दाानां पुरतः उचितां’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

उदाहरणानुगुणं शब्दाानां पुरतः उचितां संख्यांयां लिखन्तु — यथा – आकाशे . सूर्यः विभाति । (क) मम हस्ते . अङ्गुलयः सन्ति । (ख) सप्तााहे . वासराः भवन्ति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उदाहरणानुगुणं शब्दाानां पुरतः उचितां संख्यांयां लिखन्तु — यथा – आकाशे . सूर्यः विभाति । (क) मम हस्ते . अङ्गुलयः सन्ति । (ख) सप्तााहे . वासराः भवन्ति ।

65 पाठ्यपुस्तके ‘यथा आकाशे सूर्यः विभाति’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

यथा – आकाशे . सूर्यः विभाति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यथा – आकाशे . सूर्यः विभाति ।

66 ‘हस्ते अङ्गुलयः सन्ति’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

(क) मम हस्ते . अङ्गुलयः सन्ति । (ख) सप्तााहे . वासराः भवन्ति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(क) मम हस्ते . अङ्गुलयः सन्ति । (ख) सप्तााहे . वासराः भवन्ति ।

67 पाठस्य आधारेण ‘सप्तााहे वासराः भवन्ति’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

(ख) सप्तााहे . वासराः भवन्ति । (ग) कार्तििकेयस्य . मुखानि सन्ति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ख) सप्तााहे . वासराः भवन्ति । (ग) कार्तििकेयस्य . मुखानि सन्ति ।

68 ‘कार्तििकेयस्य मुखानि सन्ति’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

(ग) कार्तििकेयस्य . मुखानि सन्ति । (घ) व्यायाकरणे . वचनानि सन्ति । (ङ) गगने . ग्रहाः सन्ति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ग) कार्तििकेयस्य . मुखानि सन्ति । (घ) व्यायाकरणे . वचनानि सन्ति । (ङ) गगने . ग्रहाः सन्ति ।

69 पाठ्यांशे ‘व्यायाकरणे वचनानि सन्ति’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

(घ) व्यायाकरणे . वचनानि सन्ति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(घ) व्यायाकरणे . वचनानि सन्ति ।

70 ‘गगने ग्रहाः सन्ति’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

(ङ) गगने . ग्रहाः सन्ति ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ङ) गगने . ग्रहाः सन्ति ।

71 पाठात् ‘उदाहरणानुसारं सङ्ख्यांयां सङ्ख्यायापदं लिखन्तु’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

उदाहरणानुसारं सङ्ख्यांयां सङ्ख्यायापदं चच लिखन्तु — यथा – भवतः परिवारे कति जनाः सन्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उदाहरणानुसारं सङ्ख्यांयां सङ्ख्यायापदं चच लिखन्तु — यथा – भवतः परिवारे कति जनाः सन्ति ?

72 ‘यथा भवतः परिवारे कति’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

यथा – भवतः परिवारे कति जनाः सन्ति ? (क) कति दिशः सन्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—यथा – भवतः परिवारे कति जनाः सन्ति ? (क) कति दिशः सन्ति ?

73 पाठे ‘कति दिशः सन्ति’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

(क) कति दिशः सन्ति ? (ख) सप्तााहे कति वासराः भवन्ति ? वर्षे कति मासाः भवन्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(क) कति दिशः सन्ति ? (ख) सप्तााहे कति वासराः भवन्ति ? वर्षे कति मासाः भवन्ति ?

74 ‘सप्तााहे कति वासराः भवन्ति’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

(ख) सप्तााहे कति वासराः भवन्ति ? वर्षे कति मासाः भवन्ति ? भवतः कति दन्ताः सन्ति ? (ङ) स्वराः कति भवन्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ख) सप्तााहे कति वासराः भवन्ति ? वर्षे कति मासाः भवन्ति ? भवतः कति दन्ताः सन्ति ? (ङ) स्वराः कति भवन्ति ?

75 पाठ्यपुस्तके ‘वर्षे कति मासाः भवन्ति’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

वर्षे कति मासाः भवन्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—वर्षे कति मासाः भवन्ति ?

76 ‘भवतः कति दन्ताः सन्ति’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

भवतः कति दन्ताः सन्ति ? (ङ) स्वराः कति भवन्ति ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—भवतः कति दन्ताः सन्ति ? (ङ) स्वराः कति भवन्ति ?

77 पाठस्य आधारेण ‘स्वराः कति भवन्ति’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

(ङ) स्वराः कति भवन्ति ? अधः प्रदत्तेन पदेेन सह सङ्ख्यां योजयन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ङ) स्वराः कति भवन्ति ? अधः प्रदत्तेन पदेेन सह सङ्ख्यां योजयन्तु —

78 ‘अधः प्रदत्तेन पदेेन सङ्ख्यां’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

अधः प्रदत्तेन पदेेन सह सङ्ख्यां योजयन्तु — उपस्थितिपत्रं ं पश्यन्तु । संंख्यां वदन्तु लिखन्तु च —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—अधः प्रदत्तेन पदेेन सह सङ्ख्यां योजयन्तु — उपस्थितिपत्रं ं पश्यन्तु । संंख्यां वदन्तु लिखन्तु च —

79 पाठ्यांशे ‘उपस्थितिपत्रं पश्यन्तु’ इति विषये किं कथितम्? पाठानुसारम् उत्तरं लिखत। 1 mark
Model answer

उपस्थितिपत्रं ं पश्यन्तु ।

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उपस्थितिपत्रं ं पश्यन्तु ।

80 ‘संंख्यां वदन्तु लिखन्तु’ इति विषयं पाठस्य आधारेण वर्णयत। 2 marks
Model answer

संंख्यां वदन्तु लिखन्तु च —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—संंख्यां वदन्तु लिखन्तु च —

81 पाठात् ‘उपस्थिति-क्रमसंंख्या’ सम्बन्धिनी सूचना लिखत। 3 marks
Model answer

उपस्थिति-क्रमसंंख्या (क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्याया का ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—उपस्थिति-क्रमसंंख्या (क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्याया का ?

82 ‘गणेशस्य उपस्थितिसंख्याया’ इति अंशस्य आधारेण प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखत। 4 marks
Model answer

(क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्याया का ? (ख) सुभद्राायाः उपस्थितिसंख्याया का ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्याया का ? (ख) सुभद्राायाः उपस्थितिसंख्याया का ?

83 पाठे ‘सुभद्राायाः उपस्थितिसंख्याया’ विषये यत् वर्णितम्, तत् लिखत। 5 marks
Model answer

(ख) सुभद्राायाः उपस्थितिसंख्याया का ? (ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्याया का ? गन्नााथस्य उपस्थितिसंख्याया का ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ख) सुभद्राायाः उपस्थितिसंख्याया का ? (ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्याया का ? गन्नााथस्य उपस्थितिसंख्याया का ?

84 ‘स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्याया’ इति विषयकं पाठस्य कथनं स्पष्टतया लिखत। 6 marks
Model answer

(ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्याया का ? गन्नााथस्य उपस्थितिसंख्याया का ? (ङ) बलरामस्य उपस्थितिसंख्याया का ? चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्याया का ? गन्नााथस्य उपस्थितिसंख्याया का ? (ङ) बलरामस्य उपस्थितिसंख्याया का ? चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु —

85 पाठ्यपुस्तके ‘गन्नााथस्य उपस्थितिसंख्याया’ सम्बन्धे किम् उक्तम्? लिखत। 2 marks
Model answer

गन्नााथस्य उपस्थितिसंख्याया का ?

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—गन्नााथस्य उपस्थितिसंख्याया का ?

86 ‘बलरामस्य उपस्थितिसंख्याया’ इति अंशेन सम्बद्धं पाठस्य विवरणं लिखत। 3 marks
Model answer

(ङ) बलरामस्य उपस्थितिसंख्याया का ? चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—(ङ) बलरामस्य उपस्थितिसंख्याया का ? चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु —

87 पाठस्य आधारेण ‘चित्रं पश्यन्तु संख्याःयाः वदन्तु’ विषये उत्तरं ददातु। 4 marks
Model answer

चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु — चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे अङ्कैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु —

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु — चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे अङ्कैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु —

88 ‘चित्रं पश्यन्तु संख्याःयाः वदन्तु’ इति विषयस्य पाठगतं वर्णनं लिखत। 5 marks
Model answer

चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे अङ्कैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु — योग्यताविस्ततरः संख्यायाप्रसिद्धिः

Explanation

स्पष्टीकरणम्: उत्तरं पाठ्यपुस्तकस्य अस्मिन् अंशे आधारितम्—चित्रं पश्यन्तु, संख्याःयाः वदन्तु, द्वितीयचित्रे अङ्कैः चच ताः संख्याःयाः लिखन्तु — योग्यताविस्ततरः संख्यायाप्रसिद्धिः

Other subjects in Class 6